Всё для Учёбы — студенческий файлообменник
1 монета
docx

Студенческий документ № 086121 из ЭЭИ

Электроэнергетика п?нінен емтихан с?ра?тары.1-60

1.Неліктен айнымалы токты? алыс энергетика берулігі аралы? подстанция?а орнатылады?

2.Т?ра?ты ток желілеріні? арты?шылы?тары ?андай?

3.Алмастыру с?лбасы ?андай ма?сат?а ?олданылады?

4.Сым мен кабельдерді? активті ж?не индуктивтігі кедергісі ?алай аны?талады?

5.?андай ?уат шы?ындары трансформатор ж?ктемесіне т?уелді; ал ?андайы т?уелсіз? Ол немен байланысты?

6.Автотрансформаторларды? ерекшелігі неде ??ралады?

7.Электр станцияларыны? ?андай т?рлерін білесіз?

8.КЭС-ті? ?рекет принципі?

9.Жылу станцияларыны? ?рекет принципі?

10.Жылу энергиясыны? электр энергиясына т?рленуі?

11.КЭС-тен ТЭЦ-? ?андай айырмашылы?ы бар?

12.Г?С-те ?андай электр энергиясына т?рленеді?

13.Турбина конструкциясы ГЭС-? П?К-не ?алай ?сер етеді?

14. ГЭС ?андай арты?шылы?тар мен кемшіліктерге ие?

15.АЭС-те ?андай энергияны т?рлендіреді?

16.АЭС ?ызметкерін ?ор?ауды? ?андай шаралары ж?ргізіледі?

17.Электр энергия сапасына не ?сер етеді?

18.электр энергия сапасы деп нені т?сінеміз?

19.Электрмен жабды?тау сенімділігіне ?андай талаптар ?олданылады?

20.Релелі ?ор?аныс пен ж?йелі автоматика ?андай жа?дайларда ?олданылады?

21.Біріккен энергиялы? ж?йелер ауданды?пен айырмашылы?ы ?андай?

22.?андай электрлі ж?йені т?йы?тал?ан дейді?

23.Реттегіш трансформаторын не ?шін пайдаланады?

24.Т?ра?ты ток желісіні? арты?шылы?тар неде?

25. ?уе желілерінде ?андай изоляторлар ?олданылады?

26.Электр беріліс ?уе желілерінде ?андай тіреуіштер ?олданылады?

27.Гирлянда изоляторлар не ?шін ?олданылады?

28.А?аш тіреуіштін арты?шылы?ы ж?не кемшілігі неде?

29.Екі жар?ын ?оректену желісіні? ?андай арты?шылы?тары бар?

30.Электрэнергетика ?орша?ан орта?а ?андай ?сер тигізеді?

31.Электр ?абылда?ыштарды? ?андай топтарын білесіз?

32.Ж?ктемені есептеу ?дістеріні? ?андай ерекше айры?шылы?тары бар?

33.Электр жабды?тау ж?йесін ?ор?ау не ?шін ?ажет?

34.Электр жабды?тау ж?йесінде ?андай т?рдегі за?ымдаулар болуы м?мкін?

35.Жабды?талу ж?йесін ?ор?ауды? ?андай ?серін білесіз?

36.?андай жа?артылатын энергия к?здері бар?

37.Д?ст?рлі емес энергия к?здері дегеніміз не?

38.Жа?артылатын энергия к?здері ?алай аталады?

39.Жел энергетикасы, к?н энергетикасы?

40.Трансформатор мен автотрансформаторлардын релелік ?ор?анысы?

41.Тубо ,гидрогенераторлар т?рлері?

42.Электростанция ?ондар?ылары?

43.Ауданды??а ?ара?анда біріккен энергетикалы? тораптарды? арты?шылы?ы?

44.Шы?ынны? негізгі т?рін ата?ыз?

45.?андай электрлік ж?йелер т?йы? деп аталады?

46.Не ?шін U1 беріліс кернеуіні? ?абылда?ыш со?ы ж?йені? номиналды? кернеуінен жо?ары жасалады?

47.Реактивті ?уат к?здерін ата?ыз?

48.О?шаулан?ан ж?не нейтралды жерлестірілген торапты? арты?шылы?тары мен кемшіліктерін ата?ыз?

49.О?шаулама б?зыл?анда?ы негізгі себептер ?андай?

50.Кернеуді? ауыт?уыны? себебін ата?ыз?

51.Электр жабды?тау ж?йесін ?ор?ау ?андай ??рыл?ыларымен автоматтандырылады?

52.Неліктен сутек жа?артылатын энергия к?здеріне жатады?

53.Релелік ?ор?анысты? ма?саты ж?не оны? энергож?йедегі алар орны?

54.Релелік ?ор?аныс?а ?ойылатын негізгі талаптар ж?не негізгі ?асиеттері?

55.Электрэнергетика тораптары мен ж?йе дегеніміз не?

56.Электр станцияларын жобалау ж?не есептеуді? негізгі с?ра?тары?

57.Электр станциялары мен подстанцияларыны? коммутациялы ж?не к?мекші жабды?тары ?андай ж?не оларды? ?олданылуларымен ж?мыс ерекшеліктері?

58.О?шаулан?ан ж?не нейтралды жерлестірілген торапты? арты?шылы?тары мен кемшіліктерін ата?ыз?

59.Неліктен сутек жа?артылатын энергия к?здеріне жатады?

60.Электрэнергетика тораптары мен ж?йе дегеніміз не?

1. Неліктен айнымалы токты? алыс энергетика берулігі аралы? подстанция?а орнатылады?

Айнымалы то?, (а?ылшынша alternating current - айнымалы то?) - ба?ыты мен шамасы периодты т?рде ?згеріп отыратын электр то?ы. Ал техникада айнымалы то? деп то? к?ші мен кернеуді? период ішіндегі орташа м?ні н?лге те? болатын периодты то? болады. Айнымалы то? байланыс ??рыл?ыларында (радио, теледидар, телефон т.б.) ке?інен ?олданылады.

Айнымалы токты пайдалануды? е? ал?аш рет 1875 жылы орыс ?алымы П.Н.Яблочков ?сынды. Айнымалы ток Яблочков шыра?ында?ы к?мірді? біркелкі жануын ?амтамасыз етті ж?не шамдарды? бір электр энергиясы к?зінен ?оректенуіне жол ашты.

Электр энергиясы ?ажеттілігіні? ?суіне байланысты оны алыс ?ашы?ты??а жеткізу м?селесі ал?а ?ойылды. Б?л м?селені? шешімі электр энергиясын таратуды, ол ?шін ?рт?рлі кернеуді табуды талап етті. ?немділік жа?ынан ал?анда, электр энертиясын алыс ?ашы?ты?тар?а жеткізудегі тиімдісі - жо?ары кернеу, ал ?абылда?ыштар?а беру кезінде ?ауіпсіздік ережелерін са?тау ?шін т?менгі кернеу ?ажет болды.

Кернеуді б?дан былай т?рлендіру ?шін, айнымалы токты т?рлендіретін ??рыл?ы, я?ни ?арапайым трансформаторлар ?ажет болды, оны да ?зіні? шыра?тары ?шін Яблочков ойлап тапты.

Одан кейін ата?ты орыс инженері ж?не ?алымы М.О.Доливо - Добровольскийді? басшылы?ымен ?ш фазалы ж?йе ойлап шы?арылды. М.О.Доливо - Добровольскийді? ар?асында айнымалы ток ке?інен тарады. 1889 жылы ол бірінші рет фазалы ?оз?алт?ыш ж?не ?ш фазалы тізбекті? барлы? тетіктерін жасап шы?арды. 1891 жылы ол электр энергиясын ?ш фазалы токпен 175 ша?ырым ?ашы?ты??а жеткізуді іске асырды.

Айнымалы токты электротехника саласында ке?інен пайдалану орталы?тандырыл?ан т?рде электр энергиясын ?ндіруді, алыс ?ашы?ты??а жеткізуді, оны таратуды ж?не ?абылдауды игерген кезе?нен басталды.

Айнымалы ток?а ?атысты ??ымдармен танысайы?.

Айнымалы ток деп уа?ыт?а байланысты шамасы мен ба?ыты ?згеріп отыратын токты айтамыз. Айнымалы токты? кез келген аз уа?ыт мезгіліндегі м?нін лездік ток деп атайды, оны i ?рпімен белгілейді. Лездік токты? (і) заряд?а ж?не уа?ыт?а ?атысты екендігі мына ?атынастан к?рінеді:

i = dq / dt. (1)

0 - ден t - ?а дейінгі уа?ыт аралы?ында айнымалы ток мынандай заряд тасиды:

q = ? i dt.

Халы?аралы? СИ ж?йесі бойынша ток к?шіні? бірлігі ретінде ампер (А) алын?ан. Б?л ж?йеде заряд ампер - секундпен немесе кулонмен ?лшенеді. 1 кулон (Кл) заряд 6,29 * 1018 электрон зарядына те?. Егер ток к?ші 1 ампер болса, онда б?л - ?ткізгішті? к?лдене? ?имасы ар?ылы секундына 6,29 * 1018 электрон а?ып ?теді деген с?з.

Егер лездік токты? уа?ыт?а т?уелділігі белгілі болса, i = F(t) ж?не оны? ба?ыты к?рсетілсе, онда токты белгілі деп есептеуге болады. Айнымалы токты? пішіні ?рт?рлі, соны? ішінде к?п тара?андарыны? бірі - периодты токтар.

Периодты токтар деп токты? лездік м?ндері бірдей уа?ыт аралы?тарында ?айталанып отыратын токтарды айтамыз. Ал то?ты? лездік м?ні ?айталанып отыратын е? аз уа?ыты сол токты? периоды деп аталады, оны Т ?рпімен белгілейді. Периодты? ток ?шін:

i = F(t) = F(t+T) (2)

1 - сурет. Айнымалы то? графигі

2.Т?ра?ты ток желілеріні? арты?шылы?тары ?андай?

Ауыспалы ж?не т?ра?ты то?ты? ?уе линияларында фазалар (полюстер) арасы метрлермен (ВЛ 500 кВ ауыспалы то? - 12 м, ВЛ ±400 кВ т?ра?ты то? - 10 м), кабельді линияларда сантиметрлермен ?лшенеді. Б?дан шы?атыны ?уе линиясыны? кабельді линия?а ?ара?анда индуктивтілігі жо?ары, ал сыйымдылы? т?мен болады. Б?л сипаттамаларды? айырмашылы?ы ?уе ж?не кабельдік линияларды? т?ра?ты немесе ауыспалы кернеуде ж?мыс істегенінде бай?алады. Алдымен ауыспалы то? пен т?ра?ты то?ты? ?туіне индуктивтік пен сыйымдылы? реакциясы ?р т?рлі болатынын атап ?телік. Ауыспалы то? ?ткенде онда индуктивтік бойынша то?ты? ж?руіне ?арсылы? к?рсететін ?зара индукция Э?К - ші пайда болады. Бас?аша айт?анда индуктивтік - ауыспалы то??а ?арсылы?. Б?л ?арслы? ауыспалы то? жиілігіне тік пропорционалды ж?не ол арт?ан сайын ?се береді. То? жиілігі н?лге те? бол?анда (т?ра?ты то?) индуктивті ?арсылы? та н?лге те? болады. Сыйымдылы? та ауыспалы то?ты? ж?руіне ?арсылы? к?рсетеді. Индуктивті ?арсылы??а ?ара?анда сыйымдылы? карсылы?ы жиілікке кері пропорционалды. Ауыспалы то?ты? жиілігін арттыр?ан кезде сыйымдыл? ?арсылы?ы т?мендейді, жиілік азай?анда артады. Жиілік н?лге те? бол?анда (т?ра?ты то?) сыйымдылы? ?арсылы?ы шексіздікке те? болады. Бас?аша айт?анда сыйымдылы? ар?ылы т?ра?ты то? ж?рмейді.

?уе линиясыны? т?ра?ты то?ыны? сыйымдылы?ы берілетін ?уат?а еш ?сер етпейді, біра? ол ар?ылы линияда зарядтаушы ?уатты пайда болдыратын ж?не сымды ?осымша ?ыздырытын, я?ни линияда?ы электр энергиясыны? жо?алуы мен П?К-? т?мендеуіне алыпкелетін зарядтаушы то? ж?реді. Осыдан бас?а б?л то? линияны? аралы? н?ктелеріндегі кернеуді? артуына ж?не бас?а да жа?ымсыз ?серлерді? пайда болуына алып келеді. Сонды?тан линияны? зарядтаушы ?уатын компенсациялау ?ажеттілігі туындайды. Ол ?шін арнайы ??рыл?ылар - реакторлар ?оладанылады. Оларды ?олдану линия ??ныны? артуына алып келеді. Бір атап ?терлік жайт, линияны? зарядтаушы ?уатын компенсациялау тек ?те жо?ары кернеулі линиялар ?шін ?ана ?ажет (330 кВ ж?не одан жо?ары). ?уе линиясында т?ра?ты то? ж?ретін т?ра?ты кернеуде, т?ра?тандырыл?ан режимде ж?мыс істегенде оны? индуктивтілігі де, сыйымдылы?ы да линия бойынша электр энергиясын беруге, демек линия ?зынды?ы арт?анда да онымен беруге болатын максималды ?уат?а еш ?сер етпейді. Жо?арыда атал?ан себептерге байланысты т?ра?ты то? линиясында зарядтаушы ?уат болмайды. Сонды?тан линия ?андай да бір компенсациялаушы ??рыл?ыларды талап етпейді.

Т?ра?ты то?ты? кабельдік линиясында зарядтаушы ?уат болмайды ж?не кабельді ?осымша ?ыздыруды болдырмайды. Сонды?тан т?ра?ты то?ты? кабельдік линиялары ?те ?зын бола алады (100-200 км) ж?не бас?а жолдармен шешуге болмайтын тапсырмаларды орындауда, мысалы ?лкен су ке?істіктерін кесіп ?туде (те?із шы?ана?тары), ірі ?алаларды? орталы?тарына ?лкен м?лшерде ?уат жеткізуде ж?не т. б. жа?дайларда ?олданылады.

?азіргі кезде ?лемде ауыспалы то?ты? екі жиілігі ?олданылады - 50 ж?не 60 Гц. Ресейде, Европа ж?не ТМД елдерінде 50 Гц, А?Ш, Канада, О?т?стік Американы? бір?атар елдерінде, Жапонияны? о?т?стігінде 60 Гц жиілік ?абылдан?ан. ?р т?рлі номиналды жиіліктегі ж?йені ауыспалы то? линиясы к?мегімен параллель ж?мыс істеуге біріктіру м?мкін емес. Б?л ма?сатта ?лемдік т?жірибе к?рсеткендей т?ра?ты то?ты пайдалану?а болады. Осындай байланыстар Жапония мен О?т?стік Америкада бар.

3.Алмастыру с?лбасы ?андай ма?сат?а ?олданылады?

4.Сым мен кабельдерді? активті ж?не индуктивтігі кедергісі ?алай аны?талады?

Электрэнергетикалы? ж?йе параметрлерімен сипатталады, жабды?тар?а кіретін ?асиеттерінен т?уелді. Бір фазалы желіні симметриялы? режимде с?лбамен ауыстырамыз. 1) Кедергілер мен ?ткізгіштерді барлы? желіде бойлай бірдей орналастырамыз. Толы? кедергі Zл активті Рл - ден ж?не индуктивті Хл - ден т?рады. Активті кедергі Rл. Б?кіл ?има?а бірдей то?ты т?ра?ты то? кезінде тарату. Rom=l/(?F) М?нда l-?ткізгіш ?зынды?ы, м; ? - салыстырмалы ?ткізгіш, см/м. ?алай к?рсетілгендей алюминийге жуы?тап ?м= 53·106 см/м; F - ?ткізгіш ?имасын, мм2 алу?а болады. ?згергіш то?ты таратуда ?ткізгіш бірдей емес (4.1 - сурет).

Токты? элементарлы? трубкасы, 1 - мысал, орта?а жа?ын орналас?ан, магнит индукциясыны? ?лкен а?ынымен оралады, бетке жа?ыныра?, 2 - мысал, азы?ыра? (4.2 - сурет). Белгілі, индуктивті кедергі ЭДС ?здік индукциясына пропорционал, ал то??а кері пропорционал:Х=E/I, ?здік индукция E=- wdФ/dt. Осылайша, ЭДС ?здік индукциясы солайша Е=F а?ымына пропорционал, ендеше а?ым к?п бол?анмен, индуктивті кедергі к?п болады Х. Демек, индуктивті кедергі Х ?ткізгішті? ортасында к?п болады, сыртына ?арай аз болады. Шекті жа?дайда Х=Ф то?ы ?тікзгіш ортасында м?лдем болмайды, ол сыртына ?арай ы?ысады, б?кіл ?имада r радиусымен ж?рмейді, ал тек ?ана оны? бетімен. (4.2 - сурет). Онда радиус rx - ке дейін кішірейеді. Осы ??былыс ТОЭ - да о?ытылады ж?не ?сті?гі эффект деп аталады (скин эффект). Біра?та 50 Гц жиілігінде элементтерде, болат болмайтын, осы айырмашылы? ма?ызды емес, я?ни активті кедергіні? (4.1) айтылуын пайдалану. Кедергі т?уелдігінен R температурадан елемеу м?мкін.

Индуктивті кедергі Хл. Белгіл, индуктивті кедергі 1 км желіге ж?ргізілген, Ом/км. Х0= 2?Lf=0,144lg(Dcp/r) + 12500? (4.2) М?нда, L - индуктивтілік, Гн; f - жиілік, Гц; Dcp - ортагеометриялы? ара?ашы?ты? ?ткізгіш фазаларыны? арасында, r - ?ткізгіш радиусы, Dcp ж?неr м?ндері бірдей жазы?ты?та болу тиіс; ? - магнитті ?ткізгіштік, Гн/м. Т?рлі - т?сті метал ?ткізгіштерін, алюминьді ж?не мысты магитті ?ткізгіштер т?ра?ты, оны жобалап магнитті ауа ?ткізгіштігіне тегістеуге болады, я?ни халы?аралы? бірлік ж?йесіне с?йкес (СИ). ?в °? ?а ??м= 0,4? * 10-6 = 1,25 * 10-6 Гн/м (4.3) Егер (4.2) - ке ? - ті (3.3) - тен ?ойса? т?рлі - т?сті метал ?тк)ізгіштерінен, жалпы?а м?лім айтылуды аламыз. 0157,0)/lg(144,00 += i?n? rDo (4.4) Dcp м?лшері ?ткізгіш фазаларыны? ара?ашф?ты?ына т?уелді болады (D1 D2,......,), я?ни керней ?суімен артады. Мысалы, 750кВ кернеу бол?анда тірек 30м биіктіктен к?бірек болады, я?ни жуы?тап биіктігі то?ыз, он ?абатты ?й; ара?ашы?ты?ы жуы?тап ал?анда бірі бірінен 20м. ?ткізгіш желілері горизонталь орнаса алады. (4.1 - сурет) немесе ?шб?рышты (4.1 - сурет); кейде екі тізбекте - алты?шты?. ?рбір жа?дайда ?ш ?ткізгештерде.

Т?рлі т?сті металдар?а ?ара?анда, ішкі кедергі онда?ан есе кіші, ж?не оны к?бінесе менсінбейді. Осылайша, индуктивті кедергі орта?ы геометриялы? ара?ашы?ты?ы Dcp ж?не ?ткізгіш радиусына т?уелді болады. Сонды?тан, индуктивті кедергіні к?п жа?дайда ?натпайды. Rкаб>>Хкаб (4.5) Индуктивті кедергіні азайту ?шін, радиусты арттыру керек. Осы жол осындай н?тижеге ие, ?рбір фазаны? ?ткізгіші бірнеше ?ткізгішке б?лінеді.

5.?андай ?уат шы?ындары трансформатор ж?ктемесіне т?уелді; ал ?андайы т?уелсіз? Ол немен байланысты?

6.Автотрансформаторларды? ерекшелігі неде ??ралады?

??растыру т?р?ысынан алып ?ара?анда автотрансформатор трансформатор?а ??сас, болаттан жасал?ан магниттік ?ткізгіштерде ?рт?рлі к?лдене? ?иамлы ?ткізгіштерден жасалатын екі орамасы орналастырылады. Бір орамасыны? со?ы екіншісіні? басымен ?осылады. Тізбектеп ?осыл?ан екі орама жо?ар?ы кернеуді? орта? орамасын ??рады. Автотрансформаторды? т?мен кернеулі орамасы ретінде жо?ары кернеу орамасыны? б?лігі болып табылатын екі орамасыны? бірі пайдаланылады. Сонымен, автотрансформаторды? т?мен ж?не жо?ары кернеу орамалары арасында тек магниттік байланыс емес, электрлік байланыс те бар.

Т?мендеткіш автотрансформаторды? принциптік схемасы 7-суртте к?рсетілген. Бірінші реттік (жо?ары) кернеу орам саны w1 бірінші реттік ораманы? А-Х ?ыс?ышына беріледі. Екінші реттік орама а-Х бірінші реттік ораманы? бір б?лігі болып табылады, оны? орам саны w2 .

7-сурет.Т?мендеткіш автотрансформаторды? принциптік схемасы

Бос ж?ріс кезінде І1= 0, бірінші реттік ораманы? кедергілеріне т?сетін кернеуді есепке алмаса?, бірінші ж?не екінші реттік орамаларыны? Э?К-теріні? тепе-те?дік те?деулерін мына т?рде жазу?а болды: U1 =E1=4,44 w1 fФm; U2 =E2=4,44 w2 fФm .

Егер автотрансформаторларды? екінші реттік орамасын ?андай да бір энергия ?абылда?ышына т?йы?таса?, онда екінші реттік тізбекте І2 тогы ж?реді.

Энергия шы?ынын есепке алмаса?, автотрансформаторларды? желіден т?тынатын ?уаты оны? екінші реттік орама?а беретін ?уатына те? деп ?арау?а болады, я?ни P=U1I1= U2I2, б?л жерден I1I2 =W1W2 = 1/n.

Сонымен трансформаторларды? негізгі ?атынастары автотрансформаторлар ?шін де орындалады.

Ораманы? жо?ар?ы ж?не т?менгі кернеулі желілерге орта? а-х б?лігінде бір-біріне ?арсы ба?ыттал?ан екі І1 ж?не І2 токтары фаза бойынша бір - бірінен 180° ы?ыс?ан деп ?арау?а болады, ораманы? а-х б?лігіндегі І12 тогы екінші ж?не бірінші реттік желі токтарыны? арифметикалы? айырымына те?, я?ни І12-І2-І1=I(1-І/n).

Т?мендеткіш автотрансформаторларда І12 ток ба?ыты І2 тогымен ба?ыттас болса, ал жо?арылат?ыш автотрансформаторларда ол- І2 тогына ?арама ?арсы.

Бірдей пайдалы ?уатты автотрансформаторларды? трансформаторлардан арты?шылы?ы: материалдарды? - орама материалдарды? болатты? аз ж?мсалуында, энергия шы?ыныны? азды?ында, пайдалы ?сер коэффициентіні? жо?арылы?ында ж?не ж?ктеме ?згеруіне байланысты кернеу ?згеруіні? азды?ында. Бірдей ток ты?ызды?ында автотрансформаторды? орамаларыны? ?ткізгіштеріні? массасы трансформатордыкінен кіші болады. Б?л жа?дай т?сіндіріледі. Трансформаторларды? магниттік ?ткізгішінде екі орама бар - к?лдене? ?имасы І1 тогына есептелген, орам саны w1 бірінші реттік орама ж?не к?лдене? ?имасы І2 тогына есептелген, орам саны w2 - екінші реттік орама. Автотрансформаторларда да екі орама бар, біра? оларды? бірі (А-а б?лігі) (w1- w2) орам саны бар к?лдене? ?имасы І1 тогына есептелген ?ткізгіштерден, ал екіншісі (а-Х б?лігі) w2 орам саны бар ж?не орам ?ткізгіштерні? к?лдене? ?имасы І2-І1=I12 тогына есептелген.

Автотрансформаторларда?ы магниттік ?ткізгішіні? болатыны? массасы ж?не оны? к?лдене? ?имасы да трансформаторларды? магниттік ?ткізгішіні? к?лдене? ?имасынан ж?не болат массасынан аз. Б?л мына?ан байланысты: трансформаторда энергия бірінші реттік желіден екіншісіне орамалар арасында?ы электромагниттік байланыс ар?ылы болатын магниттік жолмен беріледі.

Автотрансформаторларда энергияны? бір б?лігі бірінші реттік желіден екіншісіне екі орама арасында?ы электрлік байланыс ар?ылы, я?ни электрлік жолмен беріледі.

7.Электр станцияларыны? ?андай т?рлерін білесіз?

Бас?а энергиялар?а ?ара?анда шаруашылы?ты? барлы? т?ріне, сонымен ?атар т?рмыс?а е? керек ма?ыздысы электр энергиясы болып табылады. Алыс ?ашы?ты??а желі тарту, я?ни электр энергиясын тарату, бас?а энергия к?зінен то? алу ?шін ?ажет ж?не бул энергия т?тынушылар?а пайдалану ?шін керек. Электр энергиясын электр станцияларынан аламыз. Олар жылу, су, атом электр станциялары болуы м?мкін. Электр станциялары тутынушылардан кашы? немесе жа?ын орналасуы мумкін. Электір энергиясы кандай ?ашыкты?та болсын электр желілері ар?ылы таратылады. Т?сінікті болу ?шін оны сызба ар?ылы т?сіндіреміз. ?айсыбір жерлерде керкеуді т?мендететін немесе жо?арылататын ?осал?ы станциялары ?олданылады. Заман талабына байланысты к?птеген елді мекендерде жылу электр орталыктары орналастырылган, оларда?ы отын к?здері: к?мір, газ, немесе мазут болып табылады. Электрмен ?амтамасыз ету ж?йесі 3 т?рге б?лінеді:

1) электр энергиясын ?ндіру орны - электр станциялары болып табылады;

2) электр энергиясын кабылдап алу ж?не б?лу орны - электр ж?йесі; 3) электр энергиясымен ?ндіріс орындарын ж?не т?рмысты ?амтамасыз ету орны - электр ?абылда?ыштар. Электр станциялары, то? тарату желілері, ?осал?ы станциялар мен жылу к?бырлары - барлы?ы бір т?тас режимде ж?мыс істеуге біріге отырып, электірлік ж?не жылулы? энергияларды ?здіксіз ?ндіре, сонымен катар тарата отырып энергетикалык ж?йені к?райды. ??рамында генераторлар, тарату ??рыл?ылары, жо?ары ж?не т?мен кернеулі ?осалкы станциялары ж?не электр энергиясы ?абылда?ыштары бар энергетикалы? ж?йені? бір б?лігі электірлік ж?йе деп аталады.

8.КЭС-ті? ?рекет принципі?

?аламшарымызда?ы жа?артылмайтын ?орларын екі ?лкен топ?а б?луге болады - жа?артылмайтын минералды ?орлар мен жа?артылмайтын энергетикалы? ?орлар. Осы ?орды? екі т?ріде бізге ?те ма?ызды, біра? олар бір-бірімен ?те ?атты ерекшеленетіндіктен ажыратыл?ан. Алдымен жа?артылмайтын ?орларды ?арастырайы?. Ж?зден астам жа?байтын минералдар ?азіргі уа?ытта жер ?абатынан ?азып алынады. Минералдар жердегі тау кен жыныстарыны? к?птеген милион жылдар бойы пайда болу кезінде ?тетін процестерді? н?тижесінде пайда болады ж?не т?рлері ?згереді. Минералды ?орды пайдалану бірнеше кезе?нен ??рал?ан. Оларды? біріншісі - б?л жеткілікті бай кен орнын тауып алу. Содан кейін - минералды оны ?азып алуды? ?андайда бір т?рін ?йымдастыру жолымен алу. ?шінші кезе?- ?орды онда?ы ?оспаны жою ж?не оны ?ажетті химиялы? т?рге айналдыру ?шін ??деу. Со??ысы -минералды ?рт?рлі б?йымды ??деу ?шін пайдалану. Кенді жер бетінен онша алыс емес орналас?ан пайдалы ?азба кен орындары орналас?ан ?стімен ?азып алу жолымен ??деледі, олар ашы? корьерлер, к?лдене? жола?тарды ??ру ?дісімен ашы? ?азба, немесе жерді ?аз?ыш жабды?тар к?мегімен ?азып алу ар?ылы ж?зеге асады. Пайдалы ?азба кен орын жер асты алыс орналастырыл?ан кезде олар жер асты ?азып алу ?дісімен алынады. Кез келген жанбайтын минералды ?орды ?азып алу, ??деу ж?не пайдалану топыра? ?абатыны? б?зылуы мен эрогзияны тудырады, ауа мен суды ластайды. Жер асты ?азба - жер ?стінен ?азба?а ?ара?анда ?те ?ауіпті ж?не ?ымбат т?ратын процесс, біра? ол топыра? ?абатын аз д?режеде б?зады. Жер астынан ?азу кезінде шахталы ?ыш?ылды дренаж к?шімен су ластанады. К?п жа?дайларда ?азба ж?ретін территорияларда ?айта ?алпына келтіруге болады, біра? ?ымбат т?ратын процесс. Пайдалы кен орындарын ?азып алу мен сол кен орындарынан даярланатын ?німдерді пайдалану?а ысырапты т?сіліде ?атты ?лкен м?лшердегі ?атт ?алды?тарды? пайда болуына алып келеді. На?ты жеткілікті ма?ынада?ы пайдалы минералды ?орды ?азып алу м?лшерін ба?алау - ?те ?ымбат т?ратын ж?не ?те к?рделі процесс. Сонымен ?атар, м?ны аса д?лдікпен аны?тау м?мкін емес. Миниралды ?орлар ай?ындал?ан ?орлар ж?не ай?ындалма?ан ?орлар болып б?лінеде, я?ни категорияны? ?р?айсысы ?з кезегінде резервтерге б?лінеді, я?ни ?азып алу технологиясында?ы ма?ызды ба?алары бойынша пайда т?сіріп алу?а болатын кен орындарына ж?не ?орлар?а барлы? табыл?ан мен табылма?ан ?орлар, ба?аларымен технологиясы бойынша пайда т?сіру ар?ылы алынуы м?мкін ?орларды ?ос?анда. На?ты жа?артылма?ан ?орларды? біршама айтыл?ан ба?алаулар резервтіге жатады. 80% резервтер немесе ба?алан?ан материал ?орлары алын?ан ж?не пайдалан?ан болса, ?ор таусыл?ан болып саналады, ?йткені ?ал?ан 20%-ті алу ?детте пайда алып келмейді. ?орды алду м?лшерімен оны тауысу уа?ытыны? ба?алан?ан резервтерді к?бейту жолымен жо?арлату?а болады, егер жо?ары ба?а жа?а кен орындарын іздеуге, жа?а ?азба технологиясын ??деуге рециркуляция мен ?осымша пайдалану ?лесін жо?арлату?а немесе ?орды т?тыну де?гейін азайту?а душар етсе. ?орларды ?сіру ?шін ?орша?ан ортаны ?ор?ауды? жа?тастары жа?артылмайтын миниралы азды ?орларды рециркуляциялаумен ?айтадан пайдалану ?лесін жо?арлатуды ж?не осындай ?орларды? а?талма?ан шы?ындарын азайтуды ?сынады. Рециркуляциялау, ?осымша пайдалану ж?не ?алды? м?лшерін т?мендету ?зін іске асыру ?шін аз ?ана энергетикалы? шы?ынды талап етеді ж?не аз д?режеде ал?аш?ы ?орлар?а ?ара?анда су мен ауаны ластайды. ?орша?ан ортаны ?ор?ауды? жа?тастары салалы елдерді ?лкен м?лшердегі ?алды?тарды бір рет пайдаланудан аз ?ана м?лшерде ?алды? б?лінетін шаруашылы??а ша?ырады. Б?л, рециркуляция мен ?осымша пайдаланудан б?лек, ?кіметпен адам ?рекетінен аны?тал?ан экономикалы? ынтылы?тыда, жер т?р?ындарыны? іс ?рекеттерімен ?мір с?ру ?лесін ?згертуді талап етеді. Енді жа?артылмайтын энергетиялы? ?орлар?а к??іл аударайы?. Кез келген энергия к?зін пайдалану д?режесін аны?тайтын негізгі факторлары оны? ба?алау ?орлары, пайдалы энергияны? таза шы?ыны, ??ны, ?орша?ан орта?а деген потенциалды зиян ?серлері, сонымен ?атар ?леуметтік салаларымен мемлекет ?ауіпсіздігіне ?сері болып табылады. ?рбір энергия ?орек к?зіні? арты?шылы?тарымен кемшіліктері бар. ?арапайым ішкі м?найды о?ай тасымалдау?а болады, ол салыстырмалы т?рде арзан ж?не к?п пайдаланылатын отын т?рі болып табылады. Пайдалы энергияны таза шы?ару м?ні жо?ары.

9.Жылу станцияларыны? ?рекет принципі?

10.Жылу энергиясыны? электр энергиясына т?рленуі?

?арапайым таби?и газ ?те к?п жылу береді ж?не бас?а ?азба отын т?рлеріне ?ара?анда толы?ымен жанып кетеді, к?п жа?тылы ж?не салыстырмалы арзан отын т?рі болып табылады, пайдалы энергияны таза шы?ару м?ні жо?ары. Біра? оны? ?орлары 40-100 жылдан кейін таусылуы м?мкін, ж?не оны жа??ан кезде к?мір?ыш?ыл газы пайда болады. К?мір - ?лемдегі ?азба отындарды? е? к?п тара?ан т?рі. Оны? электр ?ндірісімен ?ндірістік процестер ?шін температурасы жо?ар?ы жылуды ??деп шы?ару кезінде пайдалы энегияны таза шы?ару м?ні жо?ары ж?не салыстырмалы т?рде арзан. Біра? к?мір ?те лас, оны ?азып алу ?аупі ж?не ?орша?ан орта?а зиянын тигізеді, егер ауаны? ластану де?гейін ба?ылауды? арнайы ?ымбат т?ратын ??рыл?ылары болмаса, жа?у кезінде де зиян келтіреді, бас?а ?азба отын т?рлеріне ?ара?анда алын?ан энергия білігіне к?п к?мір?ыш?ыл газын б?ліп шы?арады, ж?не оны газ т?різдес немес с?йы? т?рге алдын ала аудармаса?, к?лік ?оз?алысымен ?йлерді жылыту ?шін пайдалану ?шін ?олайсыз. ?азып алу кезінде топыра? ?абаты ед?уір б?зылады. Жер ?ойнауында бекітілген жылу, немесе гиетермалды энергия жер шарыны? ?рт?рлі жерлеріндегі ??р?а? булі, су булы ж?не ысты? сулы жа?артылмайтын жер асты кен орындарына т?рленеді. Егер осы кен орындары жер бетіне жеткілікті жа?ын орналас?ан болса, оларды ??деу кезіндегі жылуды ?имараттты жылыту мен электр энергиясын ??деп шы?ару ?шін пайдалану?а болады. Олар кен орын?а жа?ын орналас?ан аудандар да 100-200 жыл энергиямен ?амтамассыз ете алады, ж?не де орташа ба?амен. Оларды пайдалы энергияны таза шы?ару м?ні орташа ж?не к?мір?ыш?ыл газын б?ліп шы?армайды. ?йтседе энергия к?зіні? б?л т?ріде ?азып алу кезінде біршама ?олайсызды?тар тудырып, ?орша?ан ортаны аздап ластайды. Ядролы б?ліну реакциясы ол да энергия к?зі, ж?не де ?те перспективалы. Б?л энергия к?зіні? негігзі ерекшелілі ядролы реакторлар к?мір?ыш?л газбен ?орша?ан орта?а зиян бас?а заттарды б?ліп шы?армайды, ж?не су мен топыра? ?абатыны? ластану д?режесі ядролы жылуды? д?рыс ?ту шарты кезіндегі аралы?та орналас?ан. Кемшілігіне осы энергия к?зіне ?ызмет к?рсету жабды?тарына кететін шы?ындар ?те к?п екенін жат?ызу?а болады; ?арапайым атом электр станциялары тек электр энергия ?ндірісінде ?ана пайдалануы м?мкін; ірі аппатты? болу ?аупі бар; пайдалы энергиянын шы?ымы т?мен радиактивті ?алды?тарды са?тау ?оймасы ?лі ??делмеген. Осы энергия к?зіні? жо?арыда келтірілген кемшіліктеріні? салдарынан ?азіргі уа?ытта аз тара?ан. Сонды?тан экологиялы? т?рде таза болаша? - альтернативті электр к?зінде.

11.КЭС-тен ТЭЦ-? ?андай айырмашылы?ы бар?

Жылу электрстанциялары ауданды? (ГРЭС), конденсаторлы? (КЭС), жылу электр орталы?тары (ТЭЦ) болып б?лінеді. ГРЭС тек электрэнергиямен энергетикалы? ?орлар (к?мір, торф, газ) ауданында орналас?ан т?тынушыларды ?амтамасыз етеді. КЭС т?тынушыларды тек электрэнергиямен ?амтамасыз етеді, біра? электрэнергия т?тынушыларынан алыс орналасады. ?ндірілетін ?уатты жо?ары ж?не аса жо?ары кернеумен таратады. ТЭЦ т?тынушыларды электрлік ж?не жылулы? энергиямен ?амтамасыз етеді, энергияны т?тыну аума?ында орналасады. Жылу ж?не электрэнергиясын к?п т?тынатын аудандарда (?алаларда) ке?інен тарал?ан. Жылу электрстанцияны? энергетикалы? сипаттамалары, П?К, электрэнергиясын ?ндіру. ГРЭС ж?не КЭС-ны? П?К-і аз. Отын энергиясыны? тек 40-42% электрлік энергия?а айналады, ал ?ал?аны ??быр ар?ылы ла?тырылатын шы?атын газдармен жо?алады. ТЭЦ-ты? ?немді ж?мысы кезінде, я?ни т?тынушылар?а біруа?ытта электрэнергиясыны? ж?не жылуды? тиімді м?лшерін жібергенде, П?К 60-70%-?а жетеді. Жылуды т?тыну толы?ымен то?та?ан уа?ытта станцияны? П?К азаяды. Жылу электрстанцияда электрэнергиясын 80%-?а дейін ?ндіреді. ГЭУ - гидроэнергетикалы? ?ондыр?ылар (ж?мыс істеу принципі, энергетикалы? сипаттамалар).

Конденсациялы? электрстанцияларды ед?уір ?ашы?ты??а тасымалдау экономикалы? жа?ынана ма?сатт?а сай емес отынды ?азып алу орнына жа?ын со?ады. ??деліп шы??ан электрэнергиясы орындароына отынды беру желілері бойынша беріледі.біра? жергілікті отынды пайдалану конденсациялы станцияны? міндетті ?асиеті емес. Со??ы жылдары газ??бырымен ед?уір ?ашы?ты??а тасымалданатын таби?и газды газды пайдаланатын бір?атар к?шті КЭС-р ??рылды. ?уатты КЭС-ті ??ру орнын аны?тайтын ма?ызды шарт су жабды?талуды? бар болуы болып табылады. КЭС-ті? жеке м??тажды? энергия шы?ынын есептегендегі пайдалы ?сер коэффициенті 0,32-0,40-тан аспайды. Органикалы? отын т?рлерін (к?мір, м?най, газ) пайдаланатын жылу станциялары атмосфера?а к?кіртпен азот ?ыш?ылдарын, сонымен ?атар атмосфераны? жо?ар?ы ?абатында жиналып ?алатын к?мір?ыш?ыл газын жібереді. Н?тижеде уа?ыт ?ткен сайын жерде жылулы? туу м?мкін ("бу эффектісі"), ол д?ние ж?зілік м?хитты? де?гейін жо?арлатып, жа?а?а жа?ын континенттер айма?ы барлы? неготивті салдарымен су басып кету ?аупін тудырады. Сонды?тан органикалы? отынды (к?міртек жа?уды до?ару ?ажет).

12.Г?С-те ?андай электр энергиясына т?рленеді?

13.Турбина конструкциясы ГЭС-? П?К-не ?алай ?сер етеді?

14. ГЭС ?андай арты?шылы?тар мен кемшіліктерге ие?

ГЭУ келесідей б?лінеді: 1. ГЭС - ?нерк?сіп ?шін арнал?ан. 2. ПЭС. 3. ГАЭС - гидроаккумуляциялы электрстанциялар. ГЭС-да су энергиясы электрлік энергия?а гидравликалы? турбиналар ж?не олармен жал?ан?ан генераторларды? к?мегімен т?рлендіреді. Жо?ары П?К ж?не ?ндірілген электрэнергияны? т?менгі ?зіндік ??ны гидростанцияларды? арты?шылы?тары болып табылады. ГЭС-сын салу?а капиталды шы?ынны? ?лкен ??ны мен салу уа?ытыны? елеулі ?за?ты?ы ?зін?зі ?теу мерзіміні? ?за?ты?ын аны?тайды. П?К 85-90%. Е? басты энергетикалы? к?рсеткіштерді? бірі арын - жо?ар?ы ж?не т?менгі бьефтерді? де?гейлеріні? айырымы, екіншісі - бірлік уа?ытта турбина ар?ылы ?тетін су м?лшері.

Гидроэлектрлі станция, су а?ыныны? энергиясы электр энергия?а т?рленетін ?имараттар мен жабды?тар кешенін -гидроэлектростанция деп атайды (ГЭС). ГЭС су а?ыны мен а?ынды тудыруды? ?ажетті концентрациясын ?амтамасыз ететін гидротехникалы? ?имаратпен, су а?ынымен ?оз?алатын энергияны механикалы? энергия?а т?рлендіретін ж?не ?з кезегінде оны? айналымы электр энергия?а т?рленетін энергетикалы? жабды?тарды? тізбектелген тізбегінен т?рады. Арналы ж?не плотиналы ГЭС-те су тегеуріні ?зенді ?орша?ан ж?не су де?гейін жо?ар?ы белорта к?теретін платина ар?ылы туады. Б?л кезде ?зен ал?абыны? біршама су алып кетуінен ?ашып ??тылу?а болады. Екі плотинаны ?зенні? сол айма?ына ??р?ан кезде су алып кету аланы азаяды. Тегіс ?зендерде суды? алып кетуіні? е? ?лкен экономикалы? жіберген ауданы платина биіктігін шектейді. Арналы ж?не платиналы ГЭС-ті тегіс су к?п ?зендерде де, таулы ?зендерде де ж?не тар ?ыс?а ал?аптарда да ??рылады. ГЭС-ті? ішіндегі е? ерекше орында гидроаккумулияциялаушы электростанция (ГАЭС) мен ?уатты станциялар алады. ГАЭС ?имараты ірі энергетикалы? ж?йелердегі шы?ды ?уатты м??тажды?ты? ?суі мен д?лдігімен, ол шы?ды ж?ктемені жабу ?шін талап етілетін генераторлы ?уаты аны?тайды. ГЭАС-? энергияны аккумулирлеу ?абілеті энергия ж?йесіндегі еркін энергиясы біршама уа?ыт ішінде (т?тыну графигіні? б?зылуы) сорап режимінді ж?мыс істей отырып, су ?оймасында?ы суды жо?ары аккумулирлеуші бассейнге ты?ындайтын ГЭАС агрегаттарын пайдалану?а негізделген. Аккумулирлеу ж?ктемелеу шы? кезе?інде энергия энергия ж?йеге ?айта оралады (жо?ары бассейннен су су тегеурінді ??быр?а келіп т?сіп, ток генератор режимінде ж?мыс істейтін агрегаттарды айналдырады).

15.АЭС-те ?андай энергияны т?рлендіреді?

16.АЭС ?ызметкерін ?ор?ауды? ?андай шаралары ж?ргізіледі?

АЭС - ??рылысы, ж?мыс істей принципі, П?К, электрэнергияны ?ндіру. АЭС-сы жылу электрстанциясы сия?ты, біра? бірінші ретті шикізаты - ядерлік реактор. Энергия к?зі ретінде уран, плутоний, торий ж?не т.б. ядроларыны? ыдырау процесі ?олданылады. Б?л материалдарды? арнайы ??рыл?ыларда (реакторларда) шашырауынан жылулы? энергияны? ?лкен м?лшері б?лінеді. Реакцияны? ?туіні? жылдамды?ын реттеуіші ретінде реакторда вертикаль орналас?ан графиттен жасал?ан стержендер ?олданылады, ал жылутасымалда?ыш ретінде - ауыр су немесе с?йы? гелий (-1900С). ?азіргі кезде б?ры??ы КСРО-ны? европа б?лігінде орналас?ан АЭС-да 1 кВт·са? электрэнергиясын ?ндіруді? ?зіндік ??ны органикалы? отында?ы жылу электр орталы?ына ?ара?анда арзан. 1 млн кВт·са? ?ндіруге шамамен 400г уран ж?мсалады. Бірінші АЭС Облекскте 3 жылда салынды. Суды? температурасы кірісінде 4630С, ал шы?ысында 5530С ??ра?ан. АЭС Францияда 70%, А?Ш-та - 20%, Бельгияда - 65%, Венгрияда - 49% электрэнергиясын ?ндірді. Атомды? электростанциясы (АЭС), атомды? энергиясы электр энергия?а т?рленетін электр станциясы. АЭС-гі энергия генераторы атомды? реактор болып табылады. Реакторда б?лініп шы?атын жылу кейбір ауыр элемент ядроларыны? тізбекті б?ліну реакциясыны? н?тижесінде, кейін жай жылу электр станцияларында?ы электр энергия?а т?рленеді. Органикалы? отынмен ж?мыс істейтін ТЭС-тен айырмашылы?ы АЭС ядролы жанармаймен (негізіне 233U, 235U, 239Pu) ж?мыс істейді. 1 гуран немесе плутоний изотоптарын б?лген кезде 22 500 квт • са? энергия б?лініп шы?ады, ал 2800 кг шартты отынннан ??рал?ан энергия?а эквмвалентті. Ядролы жанармайды? ?лемдік энергетикалы? ?орлары (уран, плутоний ж?не т.б.) органикалы? отынны? (м?най, к?мір, таби?и газ ж?не т.б.) таби?и энергетика ?орларын ед?уір жо?арлатады. Б?л отынды деген жылдам ?сетін т?тыну к?мегін ?ана?аттандыру ?шін ?лкен перспективалар ашады. Одан б?лек жылу станцияны? к?рделі ба?таласты?ы болып келе жат?ан химия ?нерк?сіп саласыны? технологиялы? ма?саты ?шін к?мір мен м?найді\ы барлы? жо?арылап келе жат?ан пайдалану к?мегін ескерген ж?н.

17.Электр энергия сапасына не ?сер етеді?

18.электр энергия сапасы деп нені т?сінеміз?

Электр энергиясы сапасыны? нормативтері мен к?рсеткіштері

Т?тынушыларды сапалы электр энергиясымен жабды?тау жа?дайында ?ана электрификациядан жа?сы н?тиже алу?а болады. Ол т?мендеген жа?дайда электр энергиясын ?олданатын энергетикалы? ?ондыр?ылар мен электр ??рыл?ыларыны? ж?мыс істеу к?рсеткіштері ?ана т?мендемейді, сонымен ?атар электрификациялан?ан ?ндіріске ?лкен н??сан келеді.

Бізді? мемлекетіміздегі электр энергиясына ?ойылатын талаптар МЕСТ 13109-99 "Электрлік энергиясы, жалпы та?айындал?ан электрлік желі электр энергиясы сапасына ?ойылатын талаптар" бойынша реттелген. ?абылда?ыштар немесе электр энергиясын т?тынушылар байланыс?ан н?ктелерде, жиілігі 50 Гц жалпы та?айындалатын бірфазалы ж?не ?ш фазалы айнымалы то? электр желілеріне стандарт бойынша электр энергиясы сапасына талаптар ?ойылады, тек жалпы та?айындал?ан электр желілеріне (т?йіспелі байланыстар), электр жабды?тау автономды ж?йесіні? жылжымалы ?ондыр?ы желілеріне (поезд, самолет); уа?ытша та?айындал?ан желіге, жылжымалы ?орек к?зіне ?осыл?ан желілерге б?л талаптар ?ойылмайды.

МЕСТ бойынша электр энергия сапасыны? к?рсеткіштері (ЭСК) екі топ?а б?лінген:

* ЭСК негізгі

* ЭСК ?осымша.

Негізіг ЭСК электр энергия сапасын сипаттайтын ?асиеттерді аны?тайды. Кернеумен байланысты к?рсеткіштер желі бойлылы?ына ж?не трансформация санына т?уелді болады. Кернеу класы жо?ары бол?ан сайын, электр энергиясы сапасыны? нормаларына ?ойылатын талаптар ?ата? болады. Желі жиілігі сапаны? жалпы ж?йелі параметрі болып табылады ж?не барлы? кернеу кластары ?шін бірдей болады.

МЕСТ 11 негізгі ЭСК та?айындады:

* Жиілік ауыт?у;

* Т?ра?тан?ан кернеу ауыт?улары;

* Кернеу шегіні? ?згеруі ;

* Фликер м?лшері(жыбырла?ыш немесе тербеліс);

* Синусоидалы кернеу ?исы?ыны? б?рмалау коэффициенті ;

* Кернеуді? гармоникалы? ??растырушысыны? -ші коэффициенті ;

* Кері тізбектілік бойынша симметриясыз кернеу коэффициенті ;

* Н?лдік тізбектілік бойынша симметриясыз кернеу коэффициенті ;

* Кернеу ??лауыны? ?за?ты?ы мен тере?дігі ;

* Импульсті кернеу ;

* Кернеу к?беюіні? уа?ытша коэффициенті

Энергиясы сапасы к?рсеткіштеріні? кейбір м?ндерін аны?тау барысында электр энергиясыны? келесі к?мекші параметрлерін ?олданады:

* Кернеу ?згерісіні? ?айталама жиілігін ;

* Кернеу ?згерісіні? арасында?ы ?ашы?ты? ;

* Кернеу ??лауыны? тере?дігі ;

* Кернеу ??лауыны? пайда болу жиілігі ;

* 0,5 де?гейі бойынша импульс ?за?ты?ы ж?не оны? амплитудасы ;

* Кернеу к?беюіні? уа?ытша ?за?ты?ы

ЭСК нормасыны? екі т?рі бар: нормальды м?мкін (норм.)ж?не шекті м?мкін(шекті).

19.Электрмен жабды?тау сенімділігіне ?андай талаптар ?олданылады?

электрмен жабды?тау схемаларын ??ру кезінде ?ндірістік к?сіпорындар?а т?ра?ты токты? ж?не жо?ары жиілікті токты? болуын ескеру керек, демек осы т?тынушыларды ?оректендіру ?шін ж?не жеке электр ?ондыр?ыларына немесе оларды? топтарына арнайы к?штік т?рлендіргіштер ?ажет. Т?ра?ты ток немесе жо?ары жиілікті токтарды? т?тынушыларыны? ?уаты аз бол?анда, ж?не цех территориясы бойынша ?р жерде орналас?ан болса, онда ?р осы т?тынушыны? ?асына жеке т?рлендіргіш агрегаттар орнатады. Оларды сонымен ?атар ?уаты ?лкен, арнайы схемалармен бас?арылатын электр жетектеріне орнатады. Т?тынушылар саны мен ?осынды ?уаты ?лкен бол?анда орталы?тандырыл?ан т?рлендіргіш ?осал?ы станциялар статикалы? жартылай ?ткізгішті т?зеткіштермен немесе ?оз?алт?ышгенератормен ?арастырыл?ан. К?сіпорынны? электрмен жабды?тау ж?йесінде б?л т?тынушылар айнымалы ток т?тынушылары болып табылады. Электрэнергия ?абылда?ышы, электрэнергия т?тынушысы ??ымы

?абылда?ыш (лампа, ?оз?алт?ыш, телевизор ж?не т.б.) - электрлік энергияны энергияны? бас?а т?рлеріне т?рлендіретін ??рыл?ы немесе механизм. Т?тынушы - функциясы бойынша ?р т?рлі, бір технологиялы? процесті орындайтын электрэнергия ?абылда?ыштарыны? жиыны. Негізгі сипаттамалары: ?уат, кернеу. Электрлік энергия ?абылда?ыштарыны? топтастырылуы. I.Кернеу бойынша: 1) кернеу 1000 В-?а дейінгі, жиілігі 50Гц ?шфазалы ток ?абылда?ыштар; 2) кернеу 1000 В-?а жо?ары, жиілігі 50Гц ?шфазалы ток ?абылда?ыштар; 3) кернеу 1000 В-?а дейінгі, жиілігі 50Гц бірфазалы ток ?абылда?ыштар; 4)50 Гц-тен ?згеше ?згеше жиілікпен ж?мыс істейтін, т?рлендіргіш ішкі станциялары мен ?ондыр?ылардан ?оректенетін ?абылда?ыштар; 5) т?рлендіргіш ішкі станциялар мен ?ондыр?ылардан ?оректенетін т?ра?ты ток ?абылда?ыштары. II. Жиілік бойынша: 1. ?нерк?сіптік жиіліктегі т?тынушылар (50 Гц). 2. Жо?арылатыл?ан жиіліктегі т?тынушылар (10 кГц-ке дейін). 3. Т?менгі жиіліктегі т?тынушылар (50 Гц-тен т?мен). 4. Жо?ары жиіліктегі т?тынушылар (10 кГц-тен жо?ары). III.Токты? тегі бойынша: 1. ?алыпты жиіліктегі айнымалы ток торабынан. 2. Жо?арылатыл?ан немесе т?мендетілген жиіліктегі айнымалы ток торабынан. 3. Т?ра?ты ток торабынан. IV. Ж?мыс режимі бойынша: МЕСТ 183-74 электрэнергия т?тынушыларын 8 ж?мыс режиміне топтастырады: 1. ?за?ты? ж?мыс - S1. 2. ?ыс?а мерзімді режим - S2. 3. ?айталамалы ?ыс?а мерзімді режим (ПКР) - S3. Осы ?ш режим ?шін ?осылуды? ?айталануы (ПВ) параметрі ?олданылады.:

ПКР-дегі стандартты ПВ м?ндері: 15; 25; 40; 60 %. Егер ПВ=100% ?за?ты? режим. Электр ?абыда?ыштарды? категориялары ж?не электрмен жабды?тауды? сенімділігін ?амтамасыз ету. Электрмен жабды?тауды? сенімділігін ?амтамасыз ету бойынша электр ?абылда?ыштар ?ш категория?а б?лінеді: Бірінші категория - б?л ?абылда?ыштарын электрмен жабды?тауда?ы ?зілістер адам ?міріне ?ауіп т?ндіреді, халы? шаруашылы?ына ?лкен шы?ын ?келеді, ?ымбат негізгі жабды?ты? істен шы?уына, ?німні? к?п м?лшерде брак шы?уына, к?рделі технологиялы? процесті? б?зылуына, коммуналды шаруашылы?ыны? ?ажетті заттарыны? ж?мысыны? б?зылуына ?келеді. Бірінші категориялы электр ?абылда?ыштарды? ??рамынан ерекше топ б?лінеді, б?л топты? электр ?абылда?ыштарыны? ?здіксіз ж?мысы адам ?міріне ?ауіптілікті т?ндіру ма?сатында ?ндірісте апатты? то?таулар болмау ?шін, ?ымбат негізгі жабды?тарды? б?зылуын болдырмау ?шін ?ажет. Екінші категория - б?л электр ?абылда?ыштарыны? электр жабды?тауында?ы ?зілістер ?німні? к?пм?лшерде шы?пай ?алуына, ж?мысшы механизмдерді? ж?не ?нерк?сіптік транспортты? т?рып ?алуына, ?ала ж?не ауыл т?р?ындарыны? ?алыпты тіршілігіні? б?зылуына ?келеді. ?шінші категория - бірінші ж?не екінші категория?а кірмейтін ?ал?ан электр ?абылда?ыштар.

20.Релелі ?ор?аныс пен ж?йелі автоматика ?андай жа?дайларда ?олданылады?

Релелік ?ор?анысты? басты ма?саты - ?Т-ды? пайда бол?ан жерін ж?не б?зыл?ан ??рыл?ыларды? тез арада ажырат?ыштарын ?шіру немесе электр ?ондыр?ыны? не болмаса желіні? б?зылма?ан б?лігінен ажыратуда болып табылады. Электр ?ондыр?ыларды? б?зылуларынан бас?а ?алыпты режімдерді? келесідей б?зылулар болуы м?мкін: ас?ын ж?ктеме, бейтараптамасы о?шауламалан?ан желідегі бір фазасы жерге т?йы?талуы, газды? шы?уы салдарынан трансформаторда майды? ?алыптасуы немесе ке?ейткішіндегі майды? де?гейіні? кемуі т.б. Жо?арыда келтірілген б?зылулар кезінде ??рыл?ыны с?ндіруді? ?ажеті жо?, себебі олар ??рыл?ы?а тікелей за?ым келтірмейді, сонды?тан да т?ра?ты ?жымы бар ?осал?ы стансаларда ?алыпты режімі б?зыл?ан жа?дайда ереже бойынша тек ?ана ?осал?ы стансаны? ?жымына ескерту сигналын берсе жетеді. ?осал?ы стансаларда т?ра?ты ?ызмет етуші ?жымсыз ж?не кейбір жа?дайда ?осал?ы стансаларда т?ра?ты ?ызмет етуші ?жыммен біра? белгілі бір уа?ыт ?стамымен, ??рыл?ыны с?ндіреді. Сонымен, релелік ?ор?анысты? екінші ма?саты болып - ??рыл?ыларды? ?алыпты режіміні? б?зылу себебін, апат?а ?келуге болатын ж?не ?ызмет етуші ?жымыны? ескерту сигналдарын к?рсетуі ар?ылы немесе ??рыл?ыны белгілі бір уа?ыт ?стамымен с?ндіруі болып табылады. ТПЕ-ні? талабы бойынша электр стансаларды? к?штік ??рыл?ылары, ?осал?ы стансалары ж?не де электр желілері ?Т-дан ж?не ?алыптан тыс ж?мыс режімдері б?зылуынан релелік ?ор?аныста?ы ??рыл?ылармен ?ор?алынуы ?ажет. Релелік ?ор?аныс ??рыл?ысы ?руа?ытта ?осылу т?рінде болуы ?ажет, ?рекет етуші принциптері мен талаптары бойынша ж?мыстан шы?уы, энергия ж?йесіні? ж?мыс режімі ж?не іріктелгіштік талаптары сия?ты ??рыл?ыларынан бас?а жа?дайда да ?осылулы к?йінде ?алуы керек. Апатты? мен ескерту сигналдарын беретін ??рыл?ылар ?рекет етуге ?рдайым дайын болулары ?ажет. ?зіні? релелік ?ор?аныс деген аты "реле" деген негізгі ?ор?аныс ж?йесіндегі элементінен пайда бол?ан. Тарихшыларды? айтуы бойынша релені бірінші болып орыс ?алымы П.Л.Шиллинг ??р?ан. Біріншілікке ата?ты физик Генри таласады, ол 1835ж. релені ??растырады. 1837ж. ??рыл?ы телеграфта ?олданылады, сол ?шін де "реле" деген ат?а ие болады, француз тілінен "ауыспалы аттар" деген ма?ынаны білдіреді. ?азіргі уа?ытта реле термині автоматты аспаптар мен ??рыл?ыларды? ке? тобын білдіреді; олар релелік ?ор?аныстарда, автоматикада, телемеханикада, телеграфтарда, телефондарда ж?не т.б техникаларда ?олданылады. Релелік ?ор?аныс б?лігінде реле термині негізінде автоматты ?рекеттеуші ??рыл?ысын білдіреді; содан шапшанды? ?згерісі (релелік ?рекет деген сия?ты) бас?ару ж?йесіне берілген ба?ылаушы параметрлерді? ?згерулері. Сонымен мысалы, релені? максималды тогы ба?ылаушы тізбектегі токты? ?лкеюі (онда ток орамына ?осыл?ан) м?нні? берілуіне дейін, ол ?шіру тогы ?зіні? т?йісуі ар?ылы бас?ару тізбегін т?йы?тайды. Релелік ?ор?аныс ??рыл?ысы реле жиынты?ын білдіреді; аспаптармен мен ?осал?ы элементтерді? б?зылуы пайда бол?анда ж?не ?алыптан тыс ж?мыс режімі кезінде ??рыл?ылар оны? ?шуіне немесе сигнал беру ?рекет етулері ?ажет.

Релелік ?ор?анысты? негізгі т?рлері:

• Максималды токты? ?ор?аныс (МТ?);

• Газды? ?ор?аныс (Г?);

• Дифференциалды ?ор?аныс (Д?);

• ?ашы?ты? ?ор?аныс (??);

• Токты? кесер (ТК);

• Дифференциалды-фазалы? ?ор?аныс (ДФ?).

?рекет принциптері мен ??рыл?ыларды? б?лек ?ор?анысы туралы кейінірек ?арастырылады. Релелік ?ор?анысты? негізгі талаптары:

1.Тез?рекеттілігі;

2.Тал?аулы?ы;

3.Сезімталды?ы;

4.Сенімділігі.

21.Біріккен энергиялы? ж?йелер ауданды?пен айырмашылы?ы ?андай?

Энергетикалы? ж?йедегі электр желілерін оларды? т?тынушыларды жалпы электірмен ?амтамасыз ету схемасында?ы кызметіне байланысты екі топ?а белуге болады: 1)жергілікті желілер (т?рмыс?а ?ажеттік, фабрика - зауытты?, ауыл шаруашылы? т.б.), олар кернеуі 35 кВ дейінгі, радиусы 15-30 км ара?ашы?ты?тан аспайтын, ж?ктеме ты?ызды?ы аз кішігірім аудандар?а ?ызмет к?рсетеді; 2)ауданды? (районды?) желілер, олар ?лкен ау?ымды райондарды ?амтиды, электір ж?йесіндегі станцияларды бір бірімен ж?не т?тынушылар орталы?тарымен жал?айды. Б?л желідегі кернеу 110 кВ ж?не одан жо?ары болуы м?мкін. Атал?ан желілер ж?йесіні? схемасы ж?не ?зара байланысы 2-2-ші суретте бейнеленген. Берілген схема?а талдау жасаса? т?мендегілерді байкау?а болады. Электр энергиясы ?уаты жо?ары су электр станциясынан кернеуді жо?арылат?ыш ?осал?ы станция, кернеуі 220 кВ, ал ?зынды?ы 300 км дейінгі желі ж?не т?мендеткіш ?осал?ы станция ар?ылы кернеуі 110 кВ ауданды? желіге беріледі. Сонымен ?атар, кернеуі 110 кВ ?зынды?ы 150 км дейінгі электр желісі ж?не кернеуді жо?арлат?ыш ?осал?ы станция ар?ылы ауданды? жылу электр станциясынан да ?оректенеді. Кернеуі 110 кВ желіде кернеуді т?мендеткіш ?осал?ы станциясы бар, ортасында жылу электр станциясы орталыгы орналас?ан. Жылу электр орталы?ыны? 110 кВ ?осал?ы станциясы орналас?ан. Кернеу т?мендеткіш ?осал?ы станцияларын 35/6 кВ жергілікті желілерін ?оректендіреді. Схеманы? т?менгі жа?ында кернеулігі 6кВ болатын желілер к?рсетілген. Кернеуді т?мендеткіш трансформаторлар 6 кВ, 380/220В тарату желілерін ?оректендіреді. Енді тарату ж?не ?оректендіру электр желілеріні? айырмашылы?ына то?таламыз. Желілер ?зынды?ына, т?тынушыларды? ?уатына, оларды? санына, желілерді? ??рлымына, схемасына ?арай, то?ты? т?ріне, номинал кернеуге байланысты олар келесі т?рлерге б?лінеді: а) ??рлымына ?арай: ?уелік, кабелдік, ішкі сым болады; б) то?ты? т?ріне ?арай: айнымалы, т?ра?ты то? желілері; в)т?тынушылар?а байланысты: ?алалы?, ?нерк?сіптік, ауылды? болады. Желілерді? дамуы. Біріккен энергетикалы? ж?йелерді? арты?шылы?тары. ?ткізгіштер, біріктіруші арматуралар, тіреуіштер, язоляторлар, траверстер, кабельдер, арналар ж?не т.б. ж?йелер энергияны беру ж?йелері беріліс желісі деп аталады. Жо?ары кернеумен берілген кездегі (1 кВ-тан жо?ары) желі жо?ары вольтты? (ВЛ немесе ЛЭП), 1 кВ-тан т?мен - т?менгі кернеу желісі (ЛНН) деп аталады. Жо?ары кернеу желілері ?лкен ?уатты ж?здеген километрге 110, 220, 330, 500, 750 кВ кернеумен беруге арнал?ан. Б?л желілер ?оректендіруші деп аталады. Кернеуі жо?ары тарма?тал?ан желілер т?тынушылар арасында?ы энергияны 6, 10, 20 ж?не 35 кВ кернеумен онда?ан километр ?ашы?ты??а тарату ?шін ж?мыс істейді. Кернеуі т?мен желілер энергетикалы? ж?йені тікелей ?уаты аз т?тынушылармен байланыстырады. Олар сонымен ?атар кернеуі т?мен вольтты? желілермен тура байланыстыру ?шін энергия ж?йесімен тура байланытыру ?шін энергия ж?йесінен тыс та ?олданылады. Электрэнергетикалі желілер деп ?уе ж?не кабельдік желілерді?, на?ты территориядда ж?мыс істейтін ж?не энергия к?зін оны т?тынушылармен байланыстыратын ішкі станциялармен айырып-?ос?ыш орындар жиынты?ын айтамыз. Ауданды? электрэнергетикал желілер электрэнергетика энергияны аудан территориясы бойынша тарату?а арнал?ан, м?ндай желілер электрэнергетика станциялары (ЭС) мен ішкі станциялар (ПС) арасында?ы байланысты ж?зеге асырады, тарма?тал?ан желілер энергияны т?тынушылар?а береді. ?з кезегінде, ?алалы? ?нерк?сіп пен ауылшаруашылы? желілерінде энергияны ?абылда?ыштар тікелей ?осылмайтын ?оректендіру желілері бар. Желілерді дамыту. Берілісті дамытуды? ма?ызды кезе?і 1876 жылы орыс электрэнергетика технигі П. Н. Яблочковты? трансформаторды ойлап шы?аруымен М. О. Доливо-Добровольскийді? айнымалы ?шфазалы ток ж?йесін шы?аруыны? ар?асында т?ра?ты токтан айнымалы?а ?ту болды. Б?л аса жо?ары кернеудегі берілетін ?уаттылы?ы ед?уір жо?арлату?а м?мкіндік берді. 22, 35 ж?не 60 кВ берілістері б?л жылдарда 110, 154 ж?не 220 кВ, 500 кВ ж?не одан да жо?ары кернеулі берілістермен толы?тырылды.

22.?андай электрлі ж?йені т?йы?тал?ан дейді?

Енді энергетикалы? ж?йе мен электрлік ж?йе айырмашылы?ын ?арастырайы?. Электрлік ж?йеге ал?аш?ы двигательдер мен жылу ж?йелері кірмейді. Электр желілері дегеніміз - электр ж?йесіні? бір б?лігі, ??рамына ?осал?ы станциялар ж?не ?р т?рлі кернеулі кабель ж?не ?уе желілері кіреді. Электр желісіні? ?ызметі - электр энергиясын ?ндіретін жерден т?тынушылар?а дейін жеткізу ж?не оны т?тынушылар арасында тарату. ?лкен ?уатты электр энергиясын алыс жерлерлеге тасымалдау ?шін экономикалы? жа?ынан жо?ары кернеулі электір желісін ?олдан?ан тиімді.Сонды?тан да генератордан шы??ан злектір энергиясы электір станцияда орналас?ан трансформаторларды? ж?рдемімен жо?ары кернеу энергиясына т?рленеді. Б?л т?рлену ж?зеге асатын ?осал?ы станция жо?арлат?ыш трансформаторлы ?осал?ы станция деп аталады. Энергияны ?абылдаушы немесе оны тасымалдаушы электр желісіндегі кернеуден то? тарату ?осал?ы станциясынан ?оректенетін т?тынушылар кернеуі де?гейіне дейін т?мендететін станцияны т?мендеткіш ?осал?ы станция деп атаймыз. Ал электрлік энергияны еш?андай т?рлендірмей, тек ?абылдап тарататын ?осал?ы станцияларды таратушы орындар(распр. пункттер) дейміз. Энергетикалы? ж?йедегі электр желілерін оларды? т?тынушыларды жалпы электірмен ?амтамасыз ету схемасында?ы кызметіне байланысты екі топ?а белуге болады: 1)жергілікті желілер (т?рмыс?а ?ажеттік, фабрика - зауытты?, ауыл шаруашылы? т.б.), олар кернеуі 35 кВ дейінгі, радиусы 15-30 км ара?ашы?ты?тан аспайтын, ж?ктеме ты?ызды?ы аз кішігірім аудандар?а ?ызмет к?рсетеді; 2)ауданды? (районды?) желілер, олар ?лкен ау?ымды райондарды ?амтиды, электір ж?йесіндегі станцияларды бір бірімен ж?не т?тынушылар орталы?тарымен жал?айды. Б?л желідегі кернеу 110 кВ ж?не одан жо?ары болуы м?мкін. Атал?ан желілер ж?йесіні? схемасы ж?не ?зара байланысы 2-2-ші суретте бейнеленген.

Елімізде біркелкі энергия ж?йесін айнымалы токты 500, 750 ж?не 1150 кВ кернеудегі электрэнергетика берілісті желі негізінде дамыту арты?. Электрэнергетикаикалы? ж?йелер - б?л жылпы ж?ктемеде параллель ж?мыс істеу электрэнергетикаостанцияны?, беріліс желісіні?, ішкі станцияларды?, ж?не де келісілген режимінде ж?мыс істейтін жылу желілеріні? бірлестігі.

Ж?йе аралы? байланыстармен біріккен, ?уаттылы?пен алмасу ?шін ?ызмет ететін ауданды? энергия ж?йелері біріккен энергия ж?йелерді ??райды (ОЭС).

23.Реттегіш трансформаторын не ?шін пайдаланады?

Ж?йені? кернеуі ж?ктемені? ?згеруімен ?оректену к?зіні? ж?мыс режимінен, тізбек кедергісісен т?ра?ты ?згеріп т?рады. Кернеуді? ?згеруі т?менделу м?ніні? интервалында ?р ?ашан бола бермейді. Б?ны? себептері: а) ж?йе элементерімен ?тетін то? ж?кетмесімен ша?ырылатын кернеуді? жо?алуы; б) то? ?ткізгіш элементтер ж?не к?ш трансформаторларыны? ?уатыны? д?рыс та?далмауы; в) ж?е с?лбасыны? д?рыс емес жасауы; Кернеуді? ?згеруі ?ш т?рлі ?діспен тексеріледі: 1) Де?гей ар?ылы, кернеуді? на?ты ауыт?уларыны? бас?а м?мкіндік к?рсеткіштерімен салыстыру ар?ылы ж?зеге асырылады. 2) Электр ж?йесіні? ішіндегі орын, ж?йені? аны?тал?ан н?ктелерінде ж?ргізіледі, мысалы, сызы?ты? басында ж?не ая?ында, ауданды? подстанцияларда 3) Кернеу ауыт?уыны? ?за?ты?ы бойынша Кернеуді? реттелуі деп кернеу де?гейіні? электр ж?йесіні? н?ктелеріні? арнайы техникалы? жабды?тар ар?ылы ?згеру процессі. ?дістерді? тарихи дамуы ж?не кернеуді реттеу т?сілдері, ж?не реактивті ?уат энерго ж?йелеріні? реттеуі т?менгі де?гейден жо?ар?ы?а ж?ргізілген.

Бастап?ыда таратушы ж?йелерді? ?оректену орталы?тарында кернеуді реттеу ?олданылды, трансформация коэффициентіні? ?згеруі т?тынушыларды? ж?мыс режиміні? ?згеруіні? кернеуімен трансформация коэффициенті ?сталып т?рды. Кернеуді реттеу бастап?ыда т?тынушылармен энерго объектілерде ?олданылды. Локальды кернеуді реттеу орталы?тандыры?ан (орталы??а ?ткізілетін) ж?не т?р?ылы?ты (т?тынушыларды? ?олданылуы) болып табылады. Т?р?ылы?ты кереуді реттеуді топты? ж?не жеке болып б?леді. Топты? реттеу топ т?тынушылары ?шін іске асырылады, ал жеке арнайы ма?сат ?шін. Кернеуді реттеуде ж?ктемені? ?згеру сипатына байланысты ?р к?рсетілген типта бірнешеге б?луге болады. Сонымен, мысалы, кернеуді? орталы?тандырыл?ан реттеуіні? ?ш т?рі: т?ра?ты кернеу; кернеуді екі саты реттелуі; кернеуді? ?арама ?айшы реттелуі. Т?ра?ты керену т?тынушыларда ?згеріссіз ж?ктемемен ?олданылады, мысалы, ?ш смендік ?ндірісте, онда кернеуді? де?гейін т?ра?ты ?стап т?ру ?ажет. Ж?ктеу графигі екі сатылы болып табылатын бір сменді ?ндірісте екі сатылы реттеу ?олданылады. Б?л кезде ж?ктеме графигіне с?йкес кернеуді? екі де?гейі ?згеріссіз т?рады. ?згеріс кезінде ж?ктеме т?улік бойы ?арама ?айшы реттеу ар?ылы ж?зеге асырылады. Ж?ктемені? ?р к?рсеткіші кернеуді? жо?алу к?рсеткішіні? м?ніне ие болады. Демек, кернеуде ж?ктемені? ?згерісімен ?згереді. Кернеуді? ?згерткіші шектен тыс шы?пау ?шін, кернеуді реттеп отыру керек, мысалы то? ж?ктемесіне байланысты. Ас?ын кернеулі ?зын желілерде, сол желілерде а?ып ?ткен тол?ынды процестерді? салдарынан, со?ында?ы кернеу басында?ы кернеуден жо?ары. Кернеуді реттеу м?мкіндігі ?шін трансформация (?згерту) коэффициентін ?згертуге болатын ?айта ?осатын механизмімен жабды?талады. Б?л трансформаторды ?шірмей РПН (ж?ктелген к?йінде реттеу, 15.1-cурет) немесе трансформаторды ?шіргенде ПБВ (?оздырмай ?айта ?осу) ??рыл?ыларыны? к?мегімен ж?зеге асырылады. РПН трансформаторлары ПБВ-ге ?ара?анда ?ымбат т?рады, ж?не сонды?тан оларды к?бнесе кернеуді жо?ары тарма?тал?ан желілер ?оректенетін ?абылдау ішеі станцияларда ?олданылады. Кернеуді 35220 кВ трансформаторда?ы тізілген реттеуші ??рыл?ылар жо?ар?ы кернеу орамаларынан бейтарап орналастырылады. Кернеуі т?мен желілер ?шін (1000 В?а шейін) фаза аралы? пен фазалы? номиналды кернеулер желілері мен ?абылда?ыштар ?шін келесідей ?абылданылады: 220/127; 380/220; 660/380; ?айнар к?здер ?шін - 230/133; 440/ 230; 690/400. ?шфазалы ж?йе ?шін ?ш ж?рекше ?олданылады. Оларды? ?р?айсысы жеке бір констукцияны (?шфазалы трансформатор) береді. Бір ж?не ?шфазалы трансформаторды? ?шфаза орамдары ж?лдызша немесе ?шб?рышты байланысуы м?мкін. ?детте ?рт?рлі кернеу орамдары ?рт?рде ?осылады: бірі - ж?лдызша болып, екіншілері - ?шб?рыш болып.

24.Т?ра?ты ток желісіні? арты?шылы?тар неде?

Егер ж?йені біріктіру ?шін т?ра?ты то? буынын ?олданса жо?арыда атал?ан проблемалар туындамайды. Б?л жа?дайда біріккен ж?мыс т?ра?тылы?ы мен ?ыс?а т?йы?талу то?тарыны? артуы проблемасы толы?ымен алынады, ал байланыстырылатын ж?йелер бірдей немесе аз ?ана айырмашылы?ты жиілікте, біра? асинхронды ж?мыс істейді. М?ндай шешім ?алыпты, апатты?, апаттан

кейінгі жа?дайларда біріктірілген ж?йелерді? сенімді ?рі тиімді ж?мыс істеу ?абілетін жо?арылату?а байланысты белгілі "ж?йелік эффект беруі м?мкін", себебі ?лемдік практика к?рсеткендей т?ра?ты то? буыны каскадты апаттарды? таралуына жол бермейді. Егер т?ра?ты то? линиясын бірнеше ж?йені біріктіру ?шін ?олданса, онда барлы? осы ж?йелер бір - бірінен т?уелсіз ж?мыс істей алады, біра? ?зара ?уат алмасып т?рады. Б?л жа?дайда т?ра?ты то? линиясы осы ж?йелер ?шін жина?таушы шиналар р?лін ат?арады. Ж?не де бір ж?йедегі апатты? ауыт?улар ауыспалы то?та?ы байланыстай бір - біріне берілмейді. Ж?йелік эффект т?ра?ты то? буыны ауыспалы то?ты? ж?йеаралы? байланысын шунтта?анда да к?рініс табуы м?мкін. Б?л жерде оны? жа?сы бас?арылуы есебінен баланыстырылатын ж?йені? ж?мысыны? тиімділігін арттыру ?шін осы байланыстар бойынша ?уат а?ымдарыны? ?айта таралуын ?амтамасыз етуге ж?не ?ажет бол?ан жа?дайда оларды? синхронды ж?мысын са?тап ?алу?а болады. Т?ра?ты то?ты тарату ?з ?асиетін та?ы бір салада к?рсете алады. Гидротурбиналарды? ерекшелігі ж?мыс до??ала?тарыны? ?згеріссіз бір жылдамды?та, я?ни ауыспалы то?ты? жиілігі т?ра?ты бол?анда максималды П?К-не жо?ар?ы бьефтегі су де?гейі т?ра?ты немесе аз ауыт?улар бол?анда ?ана ?ол жеткізуге болатыны белгілі. М?ндай режимдер тек су ?оймасы жобалы? белгіге дейін толтырыл?ан, су сыйымдылы?ы ?лкен су ?оймалары бар гидростанциялар ?шін м?мкін. Бас?а ГЭС-тер ?шін су ?оймасы істеп, су арыны т?мендегенде ж?мысшы валды? айналу жылдамды?ы ?згермей істеп т?руы турбинаны? П?К-ін т?мендетеді. ?сіресе б?л ??былыс суы к?терілетін ГЭС- тер мен ірі су ?оймалары бар ГЭС-де оларды толтыру кезінде жиі бай?алады. П?К-ін максималды де?гейде са?тап т?ру ?шін б?л жа?дайда турбиналарды? айналу жиіліктерін ?згерту ?ажет. Б?л ауыспалы то? жиілігіні? ?згеруіне ж?не ГЭС генераторлары мен ж?йе жиіліктеріні? ?р т?рлі болуына байланысты ауыспалы то? линиясы бойынша ж?йеге ГЭС ?уат бере алмауына алып келеді. Егер ГЭС-ті ж?йемен байланыстыру ?шін т?ра?ты то? линиясы ?олданылса ж?йеге ?уат беру м?мкіндігін гидрогенераторларды? айналымы ауыспалы жиілігінде, соны? ішінде ?за? жылдар?а созылуы м?мкін су ?оймасын толтыру кезе?інде де ?амтамасыз етуге болады. Жо?арыда айтыл?андардан ?азіргі заман?ы электроэнергетикада т?ра?ты то?ты пайдалану м?мкін салаларды аны?тау?а болады.

25. ?уе желілерінде ?андай изоляторлар ?олданылады?

26.Электр беріліс ?уе желілерінде ?андай тіреуіштер ?олданылады?

27.Гирлянда изоляторлар не ?шін ?олданылады?

?уе сым желілеріні? ба?аналары материалына байланысты: а?аш,темір бетонды ж?не металдан жасалын?ан болып келеді. А?аш ба?аналарды дайындау о?ай ж?не олар арзан. Б?л ба?аналарды? кемшілігі-оларды? ?ызмет мерзіміні? ?за??а созылмайтынды?ы, орташа есеппен 3-5 жылдан аспайды, себебі а?аш шіриді,?сіресе оларды? жерге енгізілген т?менгі жа?ы тез істен шы?ады. А?аш ба?аналарды кернеуі 220 кВ - ?а дейінгі бір тізбекті желілерде, карьерлерде ж?не к?рылыс кезінде ?олданады. Экономикалы? тиімділікке байланысты ба?аналарды к?біне, к?рамалы етіп жасайды. Ба?аналарды? т?менгі жа?ы 2 б?ліктен т?рады: ?зын ж?не ?ыс?а (?зын б?лігі - ол басты тірек, ал ?ыс?а б?лігі - ?осал?ы тірек). ?осал?ы ?ыс?а тіректі басты тірекке диаметрі 4-5 мм болат сыммен екі рет орап бекітеді. Орап бекітуші сымды (бандажды) керіп тарту ?шін болт кигізілген металдан жасалын?ан накладкалар пайдаланылады. ?осал?ы тірек (пасынок) жердегі топыра?ка 1,8-2,3м тере?дікке дейін к?міледі. Металл ба?аналарды кернеуі 35 кВ ж?не одан жо?ары ?уе сым желілерінде ?олданады. Б?л ба?аналар?а металл к?п ж?мсалады ж?не оларды коррозиядан ?ор?ау ?шін жиі-жиі сырлау керек. Оларды ГОСТ 380-71 бойынша номері 3 болаттан жасайды. Металл ба?аналарды таулы аудандарда ж?не ж?руге ы??айсыз жерлерде орнатады,себебі олар жекеленген секциялармен тасымалданады. Металл ба?аналарды темір -бетонды фундаментке орнатады. Металдан жасалын?ан ба?аналардын негізгі размерлері - биіктігі ж?не сымдарды? ?зара орналасу ара-кашы?ты?ы - желіні? номиналды кернеуіне, екі ба?ана арасында?ы ?ашы?ты??а байланысты болады жекелеген секциялармен тасымалданады. Металл ба?аналарды темір бетонды фундаментке орнатады. Металлдан жасалын?ан ба?аналарды? негізгі размерлері - биіктігі ж?не сымдарды? ?зара орналасу ара?ашы?ты?ы - желіні? номиналды кернеуіне, екі ба?ана арасында?ы ?ашы?тык?а байланысты болады. О?шаулат?ыштар тізбекті? то? ж?ретін б?ліктерін бекіту ?шін, оларды жерден ж?не ?ондыр?ыны? бас?а да беліктерінен о?шаулау ?шін ?олданылады. .Сонды?тан да о?шаулат?ыштар фарфордан немесе шы?дал?ан шыныдан, я?ни механикалы? ж?не электрлік беріктігі жо?ары материалдан жасалады, сонымен ?атар олар ысты??а т?зімді, ?рі ыл?ал ?ткізбейтін болуы тиіс. Шыны о?шаулат?ыштар фарфорлылар?а ?ара?анда же?іл болады ж?не жуктемелік со??ылар?а т?зімді келеді. Шы?дал?ан шыны о?шауламаларды? негізгі жетістігі механикалы? немесе термиялы? ?серлер кезінде олар бірден шашылып ?алады.Б?л электр тізбегіні? за?ымдал?ан жерін ?ана емес, гирляндада?ы о?шаулат?ышты? ?зін де бірден табу?а м?мкіндік береді. ??рылысы бойынша о?шаулат?ыштар штырлы ж?не аспалы болып б?лінеді. Штырлы о?шаулат?ыштар кернеуі 1000 В - дейінгі ж?не кернеуі 6-35 кВ ?рбір желілерінде ?олданылады. Кернеуі 35кВ, ?имасы орташа ж?не улкен то? тізбектерінде, сонымен ?атар кернеуі ?те жо?ары тізбектерде тек ?ана аспалы о?шаулат?ыштар ?олданылады. Оларды гирляндалар?а жинайды.Гирляндалар ?стап т?ру?а ж?не керіп тартып т?ру?а арнал?ан болып екі т?рге б?лінеді. ?стап т?ратын гирляндалар аралы? ба?аналарда ,ал керіп тартатын гирляндалар анкерлік ба?аналарда орналасады. ?орша?ан ортаны? турлі жа?дайларына байланысты аспалы о?шаулат?ыштарды? ?рт?рлі типтері ?олданылады. Олар а?ын то?ыны? ?зынды?ы ж?не кернеу сия?ты негізгі сипаттамалармен ерекшеленеді. Мысалы ПФ (аспалы фарфорлы) типі ластанба?ан атмосфера ?шін, ал ПФГ типі - жо?ары д?режеде ластан?ан аудандардан (химиялы? к?сіпорындардан, цемент зауытынан) ?тетін ?уе желілерінде ?олданылады. Гирляндада?ы о?шаулат?ыштар саны электр тізбегіні? ж?мыс кернеуіне, атмосфераны? ластануына, ба?анаттарды? материалына ж?не ?олданатын о?шауламаларды? типтеріне байланысты болады. Керіп тартып т?ру?а арнал?ан о?шаулат?ыштар гирляндасы ?стап т?ратындармен салыстыр?анда, ана??рым ауыр жа?дайларда ж?мыс істейді, сонды?тан олар тез тозады (электрлік беріктігі б?зылады).Сонды?тан оларды? гирляндада?ы саны ?стап т?ру?а арнал?ан о?шаулат?ыштар?а ?ара?анда бір о?шауламалары арты? болады. Штырлы о?шаулат?ыштарды ба?аналарда ілмектерді? немесе штырды? к?мегімен бекітеді. Штырлы изолятрлор?а то? ?ткізгіш сымдарды от?а к?йдірілген сымны? ж?рдемімен орап бекітеді. К?йдірілген сым ж?не откізгіш сым екеуі де бірдей материалдан жасалынады. Егерде ?те жо?ары беріктік ?ажет болса, онда анкерлік ба?аналар?а бір немесе екеу емес, ?ш штырлык о?шаулат?ыштар орнатылады.

28.А?аш тіреуіштін арты?шылы?ы ж?не кемшілігі неде?

?уе сым желілеріні? ба?аналары материалына байланысты: а?аш,темір бетонды ж?не металдан жасалын?ан болып келеді. А?аш ба?аналарды дайындау о?ай ж?не олар арзан. Б?л ба?аналарды? кемшілігі-оларды? ?ызмет мерзіміні? ?за??а созылмайтынды?ы, орташа есеппен 3-5 жылдан аспайды, себебі а?аш шіриді,?сіресе оларды? жерге енгізілген т?менгі жа?ы тез істен шы?ады. А?аш ба?аналарды кернеуі 220 кВ - ?а дейінгі бір тізбекті желілерде, карьерлерде ж?не к?рылыс кезінде ?олданады. Экономикалы? тиімділікке байланысты ба?аналарды к?біне, к?рамалы етіп жасайды. Ба?аналарды? т?менгі жа?ы 2 б?ліктен т?рады: ?зын ж?не ?ыс?а (?зын б?лігі - ол басты тірек, ал ?ыс?а б?лігі - ?осал?ы тірек). ?осал?ы ?ыс?а тіректі басты тірекке диаметрі 4-5 мм болат сыммен екі рет орап бекітеді. Орап бекітуші сымды (бандажды) керіп тарту ?шін болт кигізілген металдан жасалын?ан накладкалар пайдаланылады. ?осал?ы тірек (пасынок) жердегі топыра?ка 1,8-2,3м тере?дікке дейін к?міледі. Металл ба?аналарды кернеуі 35 кВ ж?не одан жо?ары ?уе сым желілерінде ?олданады. Б?л ба?аналар?а металл к?п ж?мсалады ж?не оларды коррозиядан ?ор?ау ?шін жиі-жиі сырлау керек. Оларды ГОСТ 380-71 бойынша номері 3 болаттан жасайды. Металл ба?аналарды таулы аудандарда ж?не ж?руге ы??айсыз жерлерде орнатады,себебі олар жекеленген секциялармен тасымалданады. Металл ба?аналарды темір -бетонды фундаментке орнатады. Металдан жасалын?ан ба?аналардын негізгі размерлері - биіктігі ж?не сымдарды? ?зара орналасу ара-кашы?ты?ы - желіні? номиналды кернеуіне, екі ба?ана арасында?ы ?ашы?ты??а байланысты болады жекелеген секциялармен тасымалданады. Металл ба?аналарды темір бетонды фундаментке орнатады. Металлдан жасалын?ан ба?аналарды? негізгі размерлері - биіктігі ж?не сымдарды? ?зара орналасу ара?ашы?ты?ы - желіні? номиналды кернеуіне, екі ба?ана арасында?ы ?ашы?тык?а байланысты болады. О?шаулат?ыштар тізбекті? то? ж?ретін б?ліктерін бекіту ?шін, оларды жерден ж?не ?ондыр?ыны? бас?а да беліктерінен о?шаулау ?шін ?олданылады. .Сонды?тан да о?шаулат?ыштар фарфордан немесе шы?дал?ан шыныдан, я?ни механикалы? ж?не электрлік беріктігі жо?ары материалдан жасалады, сонымен ?атар олар ысты??а т?зімді, ?рі ыл?ал ?ткізбейтін болуы тиіс. Шыны о?шаулат?ыштар фарфорлылар?а ?ара?анда же?іл болады ж?не жуктемелік со??ылар?а т?зімді келеді. Шы?дал?ан шыны о?шауламаларды? негізгі жетістігі механикалы? немесе термиялы? ?серлер кезінде олар бірден шашылып ?алады.Б?л электр тізбегіні? за?ымдал?ан жерін ?ана емес, гирляндада?ы о?шаулат?ышты? ?зін де бірден табу?а м?мкіндік береді. ??рылысы бойынша о?шаулат?ыштар штырлы ж?не аспалы болып б?лінеді. Штырлы о?шаулат?ыштар кернеуі 1000 В - дейінгі ж?не кернеуі 6-35 кВ ?рбір желілерінде ?олданылады.

29.Екі жар?ын ?оректену желісіні? ?андай арты?шылы?тары бар?

Т?йы?талма?ан торап дегеніміз энергия т?тынушылар?а бір жа?тан беріледі.К?п жа?дайда м?ндай тораптар жергілікті м?ндегі тораптар болып табылады,110кВ-?а дейін энергияны ?ашы?ты?та?ы т?тынушылар?а береді ж?не 20-30 км аспайды. Осындай 10кВ тораптарды? м?мкін с?лбалары тама?сыз ж?не тарма?пен 8.1,а,б суретте к?рсетілген.?уаттар суретте реактивті киловольт-ампер мен киловатта к?рсетілген.Егер есепті? бірінші этапында ?уат шы?ынын есептесек,онда ?уат шы?ынын суммалай отырып ?р айма?та?ы сызы?ты ?уатты(токты) табу?а болады.Сонымен, Аа айма?ында (8.1,б сурет) сызы?ты ?уат 1010+j430 болса, айма?та 660+j330 кВ болады т.б.Т?йы?талма?ан торапта?ы ?уаттарды тарату т?тынушылар ж?ктемесімен ж?не т?йіндегі ?уаииар баланс шартымен аны?талады.Т?йы?талма?ан торап ?р тарма?ында?ы толы? ?уаты барлы? ж?ктеме ?уаттарыны? м?нін суммалау ар?ылы алынады,олар торапты? берілген айма?ы (тарма?ы) бойынша ?оректенеді.Торап айма?ыны? а?ын таралуын аны?та?ан со? , ?р айма?ты? ?уат шы?ынын табу?а болады(есепті? екінші этапы). ?уат шы?ынын аны?тау со??ыны беретін бірінші айма??а тізбектеле жылжи отырып берілетін со??ы айма? ?шін басында ?ндіру ?сынылады.Табыл?ан а?ын таратуды айма?ты? ?уат шы?ындарымен суммалай отырып, ?уат шы?ынын ескере толы? ?уатты табу?а болады. 8.1,а суретті? с?лбасы ?шін бірінші этапты есептен кейін активті ж?не реактивті ?уаттарды? а?ын таратылуы табыл?ан.Б?л ?уаттар ?р тарма? ?шін суретте санмен келтірілген.

Т?йы?талу желісіні? ?арапайым т?рі екі жа?тан ?оректену желісі болып табылады, я?ни энергия т?тынушы?а екі жа?тан берілген желі (сур.8.1,а). Екі жа?тылы ?оректену желісі жеке жа?дай болып са?ина жатады (сур.8.1,б). Т?йы?тал?ан желіні? басты арты?шылы?тары:

30.Электрэнергетика ?орша?ан орта?а ?андай ?сер тигізеді?

Бас?а энергиялар?а ?ара?анда шаруашылы?ты? барлы? т?ріне, сонымен ?атар т?рмыс?а е? керек ма?ыздысы электр энергиясы болып табылады. Алыс ?ашы?ты??а желі тарту, я?ни электр энергиясын тарату, бас?а энергия к?зінен то? алу ?шін ?ажет ж?не бул энергия т?тынушылар?а пайдалану ?шін керек. Электр энергиясын электр станцияларынан аламыз. Олар жылу, су, атом электр станциялары болуы м?мкін. Электр станциялары тутынушылардан кашы? немесе жа?ын орналасуы мумкін. Электір энергиясы кандай ?ашыкты?та болсын электр желілері ар?ылы таратылады. Т?сінікті болу ?шін оны сызба ар?ылы т?сіндіреміз. ?айсыбір жерлерде керкеуді т?мендететін немесе жо?арылататын ?осал?ы станциялары ?олданылады. Заман талабына байланысты к?птеген елді мекендерде жылу электр орталыктары орналастырылган, оларда?ы отын к?здері: к?мір, газ, немесе мазут болып табылады. Электрмен ?амтамасыз ету ж?йесі 3 т?рге б?лінеді:

1) электр энергиясын ?ндіру орны - электр станциялары болып табылады;

2) электр энергиясын кабылдап алу ж?не б?лу орны - электр ж?йесі;

3) электр энергиясымен ?ндіріс орындарын ж?не т?рмысты ?амтамасыз ету орны - электр ?абылда?ыштар. Электр станциялары, то? тарату желілері, ?осал?ы станциялар мен жылу к?бырлары - барлы?ы бір т?тас режимде ж?мыс істеуге біріге отырып, электірлік ж?не жылулы? энергияларды ?здіксіз ?ндіре, сонымен катар тарата отырып энергетикалык ж?йені к?райды. ??рамында генераторлар, тарату ??рыл?ылары, жо?ары ж?не т?мен кернеулі ?осалкы станциялары ж?не электр энергиясы ?абылда?ыштары бар энергетикалы? ж?йені? бір б?лігі электірлік ж?йе деп аталады. Енді энергетикалы? ж?йе мен электрлік ж?йе айырмашылы?ын ?арастырайы?. Электрлік ж?йеге ал?аш?ы двигательдер мен жылу ж?йелері кірмейді. Электр желілері дегеніміз - электр ж?йесіні? бір б?лігі, ??рамына ?осал?ы станциялар ж?не ?р т?рлі кернеулі кабель ж?не ?уе желілері кіреді. Электр желісіні? ?ызметі - электр энергиясын ?ндіретін жерден т?тынушылар?а дейін жеткізу ж?не оны т?тынушылар арасында тарату.

Электр тораптарыны? екінші міндеті электр энергияны ?ндірген жерден т?тынатын жерге жеткізу. К?п жа?дайда энергия к?здері (к?мір, м?най, газ, су ?орлары) т?тыну орталы?тарынан - зауыттардан ел мекендерінен ж?не т.б. алыста орналас?ан. К?бінесе отынды, мысалы к?мірді, тасу тиімді болмауы м?мкін. Электр стансаны отын алабына жа?ын салып электр энергияны электр тораптары ар?ылы жеткізу тиімдірек болады. ?ашы?ты? ж?не берілетін электр энергия м?лшері ?лкен бол?анда ?те жо?ары кернеулі ?уатты жеткізу желісін салу?а тура келеді.

Электр тораптар электр ж?йелерін жасау ?шін де ?ызмет ат?арады.

Энергетикалы? ж?йе дегеніміз ?атарлас істеу ?шін ?ндіру б?ліктері энергетикалы? байланыстармен біріктірілген энергетикалы? ?ондыр?ылар жиынты?ы, онда бір т?тас диспетгерлік бас?ару ж?не бірт?тас ?уат ?оры болады, ол ?ор ж?йені? кез-келген б?лігінде пайдалануы м?мкін. Сонымен, энергетикалы? ж?йені ?ш негізгі нышан (признак) аны?тайды: энергия ?ндіру орталы?тарыны? ?атарлас істеуі, бір т?тас бас?ару ж?не бірт?тас жалпыж?йелік ?ор.

Электр тораптарыны? конфигурациясы географиялы? жа?дайлар?а, ж?ктемені? таралуына ж?не энергия к?здеріні? орналасуына байланысты дамиды. Б?л жа?дайларды? ?р т?рлі ?асиеттері ж?не техника-экономикалы? ?р т?рлі с?лбелерді? болу м?мкіндігіне алып келеді. оларды? ішінен техника-экономикалы? салыстыру ар?ылы е? тиімді н?с?асы (Варианты) алынады. Электр тораптары ?р т?рлі к?рсеткіштер бойынша жіктеледі, оларды? негігілері: ??рылмалы? істелінуі, ток т?рі, т?тынушылар сипаты, к?рсетілген (номинал) кернеу, жал?ау с?лбесі.

31.Электр ?абылда?ыштарды? ?андай топтарын білесіз?

1.1 Электроэнергия ?абылда?ыштарыны? жіктелуі ж?не оларды? жалпы сипаттамалары

Бізді? еліміздегі ??деліп шы?арылатын барлы? электрэнергияны? шамамен 70% -ін ?нерк?сіп мекемелері т?тынады.

?нерк?сіп к?сіпорындарыны? электрэнергетика ?абылда?ыштары келесі топтар?а б?лінеді:

1) кернеу 1000 В-?а дейінгі, жиілігі 50Гц ?шфазалы ток ?абылда?ыштар;

2) кернеу 1000 В-?а жо?ары, жиілігі 50Гц ?шфазалы ток ?абылда?ыштар;

3) кернеу 1000 В-?а дейінгі, жиілігі 50Гц бірфазалы ток ?абылда?ыштар;

4)50 Гц-тен ?згеше ?згеше жиілікпен ж?мыс істейтін, т?рлендіргіш ішкі станциялары мен ?ондыр?ылардан ?оректенетін ?абылда?ыштар;

5) т?рлендіргіш ішкі станциялар мен ?ондыр?ылардан ?оректенетін т?ра?ты ток ?абылда?ыштары.

Электр энергияны ?ндіруші, т?рлендіруші, ?лестіруші ж?не т?тынушы электротехникалы? ?абылда?ыштар ПУЭ-ге с?йкес кернеуі 1000 В-?а дейінгі электр ?абыда?ыштарына ж?не кернеу 1000 В-тан жо?ары электр ?ондыр?ыларына б?лінеді.

Кернеуі 1000 В-?а дейінгі электртехника ?абылда?ыштары мы?ты жерге ?осыл?ан да, ж?не де алыстатыл?ан нейтраль ретінде орнатылады, ал т?ра?ты ток ?ондыр?ылары - мы?тап жерге ?осыл?ан ж?не алыстатыл?ан нольдік н?ктемемен.

Кернеу 1000 В-тан жо?ары электр ?ондыр?ылары келесі ?ондыр?ылар?а б?лінеді:

алыстатыл?ан нейтралды (кернеуі 35 кВ-?а дейін);

сиымдылы? токтары копенсациялауды? индуктивті кедергісі ар?ылы жерге ?осыл?ан нейтралды (кернеуі 35 кВ-?а дейін ж?не сирек 110 кВ);

жерге мы?тап ?осыл?ан нейтралды (кернеуі 110кВ ж?не одан жо?ары). Одан б?лек осы ?ондыр?ыларды? барлы? жерге т?йы?талу токтары аз ?ондыр?ылар?а (500 А-?а дейінгі) ж?не жерге т?йы?талу ?лкен ?ондыр?ылар?а (500 А-ден к?п) б?лінеді.

Ток жиіліктері бойынша электрэнергия ?абылда?ыштары ?нерк?сіпті жиілікті (50ГЦ )?абылда?ыштар ж?не жо?ары (10кГЦ), жо?арлатыл?ан (10кГц-ге дейінгі) ж?не т?мендетілген (50Гц-тан т?мен) жиілікті ?абылда?ыштар?а б?лінеді.

К?птеген ?абылда?ыштар ?алыпты ?нерк?сіп жіліліктегі электрэнергиясын пайдаланады. Жо?ары ж?не жо?арлатыл?ан жиіліктегі ?ондыр?ылар металды ?ыздыру мен шіавкісі ?шін ?олданылады. Жо?арлатыл?ан жиілікті ?абылда?ыштар?а, мысалы, жасанды жібекті ?ндіру кезіндегі тігін ?нерк?сібіндегі электр ?оз?алт?ыштары жатады (жиілігі 133 Гц).

?нерк?сіп жиілігінде айнымалы токты жо?ары ж?не жо?арлатыл?ан жиіліктегі ток?а т?рлендіру ?шін ?оз?алт?ыш - генераторлар (электр-машиналы т?рлендіргіштер), ж?не де тиристорлы немесе ионды? т?рлендіргіштер ?ызмет етеді. Жо?арлатыл?ан жиіліктерді (10кГц-ке дейінгі) алу ?шін к?бінесе тиристорлы т?рлендіргіштерді (интерваторлар) пайдаланылады. Ионды? генераторлардан 2800 Гцке дейінгі жиіліктерді алу?а болады.

Т?мендетілген жиіліктегі ?абылда?ыштар?а к?ліктендіру ма?сатында (162/3 Гц) ?олданылатывн коллекторлы? электр ?оз?алт?ыштар; с?йы? металды араластыр?ыштар ( 25 Гц-?а дейін) ж?не индукциялы? ?ыздыр?ыш ??рыл?ылар ірі металды ??йып шы?ару ?шін жатады. Т?менгі жиіліктегі айнымалы тогы ?нерк?сіптік ?ондыр?ыларда к?п ?олданылмайды.

Электр энергия ?абылда?ыштар режимдер ??састы?ы бойынша токтар?а б?лінуі м?мкін, я?ни ж?ктеме гранттар бойынша. Т?тынушыларды топтар?а б?лу соммалы электрлік ж?ктемені аса д?л табу?а м?мкіндік береді.

?абылда?ыштарды ?ш сипатты топтар?а б?леді:

1) ?за? ?згермейтін немесе аз ?згеретін ж?ктемелі режимде ж?мыс істейтін ?абылда?ыштар. Б?л режимде электрлік машина немесе аппарат машинанны? немесеаппаратты? жеке б?ліктеріні? температурасын м?мкіндіден жо?ары жо?арлатпай ?за? уа?ыт ж?мыс істей алады.

Б?л режимде ж?мыс істейтін ?абылда?ыштар?а мысал болып компрессорлар, сораптар, желдеткіштер ж?не т.б. электр ?оз?алт?ыштары болып табылады;

?ыс?а мерзімді ж?ктеме режимінде ж?мыс істейтін ?абылда?ыштар.

33.Электр жабды?тау ж?йесін ?ор?ау не ?шін ?ажет?

34.Электр жабды?тау ж?йесінде ?андай т?рдегі за?ымдаулар болуы м?мкін?

35.Жабды?талу ж?йесін ?ор?ауды? ?андай ?серін білесіз?

электрмен жабды?тау схемаларын ??ру кезінде ?ндірістік к?сіпорындар?а т?ра?ты токты? ж?не жо?ары жиілікті токты? болуын ескеру керек, демек осы т?тынушыларды ?оректендіру ?шін ж?не жеке электр ?ондыр?ыларына немесе оларды? топтарына арнайы к?штік т?рлендіргіштер ?ажет. Т?ра?ты ток немесе жо?ары жиілікті токтарды? т?тынушыларыны? ?уаты аз бол?анда, ж?не цех территориясы бойынша ?р жерде орналас?ан болса, онда ?р осы т?тынушыны? ?асына жеке т?рлендіргіш агрегаттар орнатады. Оларды сонымен ?атар ?уаты ?лкен, арнайы схемалармен бас?арылатын электр жетектеріне орнатады. Т?тынушылар саны мен ?осынды ?уаты ?лкен бол?анда орталы?тандырыл?ан т?рлендіргіш ?осал?ы станциялар статикалы? жартылай ?ткізгішті т?зеткіштермен немесе ?оз?алт?ышгенератормен ?арастырыл?ан. К?сіпорынны? электрмен жабды?тау ж?йесінде б?л т?тынушылар айнымалы ток т?тынушылары болып табылады. Электрэнергия ?абылда?ышы, электрэнергия т?тынушысы ??ымы

?абылда?ыш (лампа, ?оз?алт?ыш, телевизор ж?не т.б.) - электрлік энергияны энергияны? бас?а т?рлеріне т?рлендіретін ??рыл?ы немесе механизм. Т?тынушы - функциясы бойынша ?р т?рлі, бір технологиялы? процесті орындайтын электрэнергия ?абылда?ыштарыны? жиыны. Негізгі сипаттамалары: ?уат, кернеу. Электрлік энергия ?абылда?ыштарыны? топтастырылуы. I.Кернеу бойынша: 1) кернеу 1000 В-?а дейінгі, жиілігі 50Гц ?шфазалы ток ?абылда?ыштар; 2) кернеу 1000 В-?а жо?ары, жиілігі 50Гц ?шфазалы ток ?абылда?ыштар; 3) кернеу 1000 В-?а дейінгі, жиілігі 50Гц бірфазалы ток ?абылда?ыштар; 4)50 Гц-тен ?згеше ?згеше жиілікпен ж?мыс істейтін, т?рлендіргіш ішкі станциялары мен ?ондыр?ылардан ?оректенетін ?абылда?ыштар; 5) т?рлендіргіш ішкі станциялар мен ?ондыр?ылардан ?оректенетін т?ра?ты ток ?абылда?ыштары. II. Жиілік бойынша: 1. ?нерк?сіптік жиіліктегі т?тынушылар (50 Гц). 2. Жо?арылатыл?ан жиіліктегі т?тынушылар (10 кГц-ке дейін). 3. Т?менгі жиіліктегі т?тынушылар (50 Гц-тен т?мен). 4. Жо?ары жиіліктегі т?тынушылар (10 кГц-тен жо?ары). III.Токты? тегі бойынша: 1. ?алыпты жиіліктегі айнымалы ток торабынан. 2. Жо?арылатыл?ан немесе т?мендетілген жиіліктегі айнымалы ток торабынан. 3. Т?ра?ты ток торабынан. IV. Ж?мыс режимі бойынша: МЕСТ 183-74 электрэнергия т?тынушыларын 8 ж?мыс режиміне топтастырады: 1. ?за?ты? ж?мыс - S1. 2. ?ыс?а мерзімді режим - S2. 3. ?айталамалы ?ыс?а мерзімді режим (ПКР) - S3. Осы ?ш режим ?шін ?осылуды? ?айталануы (ПВ) параметрі ?олданылады.:

ПКР-дегі стандартты ПВ м?ндері: 15; 25; 40; 60 %. Егер ПВ=100% ?за?ты? режим. Электр ?абыда?ыштарды? категориялары ж?не электрмен жабды?тауды? сенімділігін ?амтамасыз ету. Электрмен жабды?тауды? сенімділігін ?амтамасыз ету бойынша электр ?абылда?ыштар ?ш категория?а б?лінеді: Бірінші категория - б?л ?абылда?ыштарын электрмен жабды?тауда?ы ?зілістер адам ?міріне ?ауіп т?ндіреді, халы? шаруашылы?ына ?лкен шы?ын ?келеді, ?ымбат негізгі жабды?ты? істен шы?уына, ?німні? к?п м?лшерде брак шы?уына, к?рделі технологиялы? процесті? б?зылуына, коммуналды шаруашылы?ыны? ?ажетті заттарыны? ж?мысыны? б?зылуына ?келеді. Бірінші категориялы электр ?абылда?ыштарды? ??рамынан ерекше топ б?лінеді, б?л топты? электр ?абылда?ыштарыны? ?здіксіз ж?мысы адам ?міріне ?ауіптілікті т?ндіру ма?сатында ?ндірісте апатты? то?таулар болмау ?шін, ?ымбат негізгі жабды?тарды? б?зылуын болдырмау ?шін ?ажет. Екінші категория - б?л электр ?абылда?ыштарыны? электр жабды?тауында?ы ?зілістер ?німні? к?пм?лшерде шы?пай ?алуына, ж?мысшы механизмдерді? ж?не ?нерк?сіптік транспортты? т?рып ?алуына, ?ала ж?не ауыл т?р?ындарыны? ?алыпты тіршілігіні? б?зылуына ?келеді. ?шінші категория - бірінші ж?не екінші категория?а кірмейтін ?ал?ан электр ?абылда?ыштар.

36.?андай жа?артылатын энергия к?здері бар?

37.Д?ст?рлі емес энергия к?здері дегеніміз не?

38.Жа?артылатын энергия к?здері ?алай аталады?

Жа?артылатын энергия немесе жа?артылмалы энергия - к?н жары?ы, жел, су, су тол?ыны, геотермиялы? жылу секілді сар?ылмас, ?айта ?алпына келетін таби?и ресурстардан т?зілетін энергия.

Жел энергиясы атмосферада?ы ауа массаларыны? кинетикалы? энергиясын электр энергиясы, жылу немесе бас?а да энергия т?рлеріне айналдыру ?шін ?олданылады. Энергияны? бір т?рден екінші т?рге ?згеруі жел генераторлары (электр то?ын алу ?шін), жел диірмендері (механикалы? энергия ?шін) ж?не бас?а да агрегаттар к?мегімен ж?зеге асады.

Жел генераторларыны? ?уаттылы?ы генератор ?ала?тарыны? ауданына т?уелді. Мысалы, даниялы? компания Vestas шы?ар?ан ?уаттылы?ы 3 МВт (V90) турбинаны? жалпы биіктігі 115 метр болса, м?нара биіктігі 70 метр ж?не ?ала? диаметрі 90 метрді ??райды.

Жел энергиясын ?ндіруді? е? тиімді жерлері ретінде жа?алау айма?тары ж?не биік тау шы?дары ?арастырылады. Те?ізде, жа?адан 10-12 км ?ашы?ты?та офшорлы? жел электр фермалары салынады. Жел генераторларыны? м?наралары тере?дігі 30 метрге дейін ?а?ыл?ан ?адалы іргетастартар?а ?ондырады.

Жел генераторлары іс ж?зінде ?азбалы жанар-жа?ар май ?олданбайды. ?уаттылы?ы 1 МВт жел генераторы 20 жыл бой?ы ?олданысымен 29 мы? тонна к?мір, 92 баррель м?най ?немдеуге м?мкіндік береді.

Су электр станциялары (СЭС) су а?ымыны? ?леуетті энергиясын элекр энергиясына айналдыру?а ?олданылады. Су электр станциялары к?бінесе ?зен бойында то?ан ж?не су ?оймаларын ??ра отырып салынады. Сондай-а?, су а?ымыны? кинетикалы? энергиясын еркін а?ымды? СЭС-терде ?олдану?а болады.

Ерекшеліктері:

СЭС электр энергиясыны? ?зіндік ??ны бас?а электр станция т?рлеріне ?ара?анда ?лде?айда т?мен.

СЭС генераторларын ?ажеттілікке сай жылдам ?шіріп-?осу?а болады.

Жа?артылатын энергия к?зі болып табылады

?орша?ан ауа?а ?сері бас?а электр станциялар?а ?ара?анда ана??рлым азыра?

СЭС ??рылысы капиталды к?бірек ?ажетсінеді

Тиімді СЭС-тер т?тынушылардан жиі алыс орналасады

Су ?оймалары ед?уір аума?тарды алып жатады

2010 жылы су энергетикасы ?лемдік электр энергиясыны? 16% пайыз, ал жа?артылатын энергияны? 76 %-ын ?амтамасыз еткен. Тіркелген энегетикалы? ?уаттылы?ы 1015 ГВт ??ра?ан. Адам санына ша??анда су энергиясын ?ндіруде Норвегия, Исландия мен Канада елдері к?шбасшылар ?атарында.

К?н энергетикасы (Гелиоэнергетика; гр. helios - к?н, ж?не энергетика) - к?н энергиясын ?р т?рлі амалдар ар?ылы (электр энергиясын ж?не жо?ары температуралы жылу ?ндіретін гелиоэлектростанциялар, к?н элементтері мен батареялары, ?й-жайларды, жылыжайды ж?не т.б. жылыту ма?сатымен т?мен температуралы жьшу алу ?шін ?олданылатын к?н коллекторлары ж?не т.б.) пайдалану.

Биомасса (гр. bios - ?мір ж?не масса) - бір т?рді?, т?рлер тобыны? немесе б?тіндей бірлестіктерді? (?сімдік, микроа?за ж?не жануарларды?) тіршілік ететін мекеніні? бірлік бетіне не к?леміне келетін жалпы массасы; аудан немесе к?лем (г/м2 немесе г/м3) бірлігіне салма?ы бойынша ?рнектелген тірі а?залар м?лшері.

Экож?йеде энергияны? таралуы мен орташа биомассаны? арасында?ы байланысты аны?тау ?шін Дж/м2 ?лшемі пайдаланылады. ??рлы?та?ы гетеротрофты а?заларді? ішінде топыра?та тіршілік ететін микроорганизмдерді? биомассасы ?те жо?ары болады.

Геотермалды? энергетика - энергияны Жерді? ішкі жылуынан алу. Геотермалды энергетика таби?и ж?не жасанды болып б?лінеді. Ал?аш?ысы таби?и жылы к?здерден алынса, екіншісі жер ?абатына суды ж?не бас?а с?йы?с?йы?тарды ж?не газ т?різді заттарды айдап сі?іруден алынады. Геотермалды энергетика т?рмысты? ?ажетте ж?не жылыту ?ондыр?ыларында ке? ?олданьшады. Кемістігі - жылы суларды? жо?ар?ы улылы?ы ж?не с?йы?тар мен газдарды? химиялы? зиянды реакциялары.

39.Жел энергетикасы, к?н энергетикасы?

Жел энергетикасы - жел энергиясын механикалы?, жылу немесе электр энергиясына т?рлендіруді? теориялы? негіздерін, ?дістері мен техникалы? ??ралдарын жасаумен айналысатын жа?артылатын энергетиканы? саласы. Ол жел энергиясын халы? шаруашылы?ына ?тымды пайдалану м?мкіндіктерін ?арастырады. Елімізде арзан электр энергия к?здерін іздеу ма?сатында, "?аза?станда 2030 жыл?а дейін электр энергиясын ?ндіруді дамыту туралы" мемлекеттік ба?дарлама?а с?йкес, жел к?шімен ?ндіретін электр энергиясы ?уатын халы? шаруашылы?ына ?олдануды? тиімді жолдары ?арастырылуда. ?аза?станда жел к?шімен алынатын электр энергиясы ?уатын ке?інен ж?не мол ?ндіруге болады.

Жел энергиясыны? бас?а энергия к?здерінен экологилы? ж?не экономикалы? арты?шылы?тары к?п. Жел энергетикасы ?ондыр?ыларыны? технологиясын жетілдіру ар?ылы оны? тиімділігін арттыру?а болады. Жел энергиясын т?ра?ты пайдалану ?шін жел энергетикасы ?ондыр?ыларын бас?а энергия к?здерімен кешенді т?рде ?штастыру ?ажет. Республиканы? шы?ыс, о?т?стік-шы?ыс, о?т?стік айма?тарында су электр станциялары мен жел электр станцияларын біріктіріп электр энергиясын ?ндіру ?те тиімді. ?ыс айларында жел к?ші к?бейсе, жаз айларында азаяды, ал су керісінше, ?ыс айларында азайса, жаз айларында к?бейеді. С?йтіп, энергия ?ндіруді біршама т?ра?тандыру?а болады. Алматы облысыны? ?ытаймен шекаралас айма?ында?ы 40-ендікте Еуразия мегабассейніндегі орасан зор ауа массасыны? к?лемі ауысатын Орталы? Азияда?ы "жел полюсі" деп аталатын Жетісу ?а?пасында?ы желді? ?уаты мол. Ол екі тауды? е? тар жеріндегі (ені 10 - 12 км, ?зынды?ы 80 км) таби?и "аэродинамикалы? ??быр" болып табылады. ?а?па ?аза?станны? Бал?аш - Алак?л ойпатын ?ытайды? Ебін?р ойпатымен жал?астырады. Осы жердегі жел ерекшеліктерін зерттеу н?тижесінде оны? электр энергиясын ?ндіруге ?те тиімді екені аны?талды. ?ыс кезінде желді? со?атын ба?ыты о?т?стік, о?т?стік-шы?ыстан болса, жаз айларында солт?стік, солт?стік-батыстан со?ады. Желді? орташа жылдамды?ы 6,8 - 7,8 м/с, ал жел электр станциялары 4 - 5 м/с-тан бастап энергия бере бастайды. Желді? ?арама-?арсы ба?ыт?а ?згеруі сирек болуына байланысты м?нда турбиналы ротор типті жел ?ондыр?ысын орнату тиімді. Желді? жалпы ?уаты 5000 МВт-тан астам деп болжануда. Б?л ?те зор энергия к?зі, ?рі к?мір мен м?найды, газды ?немдеуге ж?не, ?сіресе, ?орша?ан ортаны ластанудан са?тап ?алу?а м?мкіндік береді.

К?н энергетикасы дегеніміз - д?ст?рлі емес энергетика ба?ыттарыны? бірі. Ол к?нні? с?улеленуін пайдаланып ?андай да бір т?рдегі энергияны алу?а негізделген. К?н энергетикасы энергия к?зіні? сар?ылмайтын т?рі болып табылады, ?рі экологиялы? жа?ынан да еш зияны жо?. К?нні? с?улеленуі - Жердегі энергия к?зіні? негізгі т?рі. Оны? ?уаттылы?ы К?н т?ра?тысымен аны?талатынды?ы белгілі. К?н т?ра?тысы - к?н с?улесіне перпендикуляр болатын, бірлік ауданнан бірлік уа?ыт ішінде ?тетін к?нні? с?уле шы?ару а?ыны. Бір астрономиялы? бірлік ?ашы?ты?ында (Жер орбитасында) к?н т?ра?тысы шамамен 1370 Вт/м?-?а те?. Жер атмосферасынан ?ткен кезде К?н с?улеленуі шамамен 370 Вт/м? энергияны жо?алтады. Осыдан Жерге тек 1000 Вт/м?-?а те? энергия ?ана келіп т?седі. Б?л келіп т?скен энергия ?р т?рлі таби?и ж?не жасанды процесстерде ?олданылады. К?н с?улесі ар?ылы тікелей жылыту?а немесе фотоэлементтер к?мегімен энергияны ?айта ??деу ар?ылы электр энергиясын алу?а не бас?а да пайдалы ж?мыстарды ат?ару?а болады

К?н с?улеленуінен электр энергиясы мен жылу алуды? бірнеше ?дістері бар. Олар:

1) Электр энергиясын фотоэлементтер к?мегімен алу.

2) К?н энергиясын жылу машиналарыны? к?мегі ар?ылы электр энергиясына айналдыру (Жылу машиналарыны? т?рлері: поршеньдік немесе турбиналы? бу машиналары. Стирлинг ?оз?алт?ышы.).

3) Гелиотермальды? энергетика - К?н с?улелерін ж?татын бетті? ?ызуы мен жылуды? таралуы ж?не ?олданылуы.

4) Термо?уелік электр станциялары (К?н энергиясыны? турбогенератор ар?ылы ба?ытталып отыратын ауа а?ыны энергиясына айналуы).

5) К?н аэростатты? электр станциялары (аэростат баллоны ішіндегі су буыны? аэростат бетіндегі к?н с?улесі ?ызуы салдарынан генерациялануы).

К?н энергиясын электр энергиясына айналдыратын ?ондыр?ыларды? бірі - К?н батареялары. К?н батареясы немесе фотоэлектрлік генератор - К?н с?улесіні? энергиясын электр энергиясына айналдыратын шала ?ткізгішті фотоэлектрлік аспап.

40.Трансформатор мен автотрансформаторлардын релелік ?ор?анысы?

Электрмен жабды?тау ж?йелерін пайдалану процесінде оларды? жеке элеменнтеріні? за?ымдалуы пайда болады. За?ымдалуларды? е? ?ауіпті ж?не жиі т?рі - электр ?ондыр?ыларыны? фазалары арасында?ы ?ыс?а т?йы?талулар ж?не жерге т?йы?талу токтары ?лкен тораптарда?ы бірфазалы жерге ?ыс?а т?йы?талу. Электр машиналарында ж?не трансформаторларда фазааралы? ж?не жерге ?ыс?а т?йы?талумен бірге орамды? т?йы?талулар да орын алады. ?ыс?а т?йы?талуды? пайда болу салдарынан электрмен жабды?тау ж?йесіні? ?алыпты ж?мысы б?зылады, ал б?л ?ндіріске ?те ?лкен шы?ын ?келеді.

?ыс?а т?йы?талу токтары а??анда электрмен жабды?тау ж?йесіні? элементтері термикалы? ж?не динамикалы? ?серлерге ?шырайды. Осы ?серлерді т?мендету ж?не оларды? алдын алу ?шін релелік ?ор?аныс деп аталатын автоматты ??рыл?ылар жиынты?ын орнатады.

Релелік ?ор?аныс?а ?ойылатын негізгі талаптар т?мендегідей:

- за?ымдалуды? барлы? т?рін сенімді ?шіру;

-?ор?анысты? сезімталды?ы;

-тек за?ымдал?ан уч?скелерді ажырату;

-тез ?сер ету ?абылеті;

- за?ымдалулар туралы белгі беретін сигнализация.

К?штік трансформаторлар ?шін релелік ?ор?аныс ??рыл?ылары за?ымдалуларды? ж?не ж?мысты? ?алыпты емес режимдеріні? келесі т?рлерінен ?ор?айды:

- нейтралі жерге тікелей ?осыл?ан тораптарда орамалар мен кірмелерде болатын к?пфазалы т?йы?талулар;

- орамды? т?йы?талулар;

-аса ж?ктелген кезде пайда болатын орамаларда?ы токтар;

- май де?гейіні? т?мендеуі.

41.Тубо ,гидрогенераторлар т?рлері?

Турбогенератор статоры корпус ж?не электр магнит ?зекшесінен ??рал?ан корпус бал?ытып, біріктіру ар?ылы дайындалады, ол кесілген жерінен бас?а б?ліктермен ?иылыс?анда ты?ыздалатын щитпен жабылады. Статор ?зекшесі ?алы?ды?ы 0,5 мм. Электр техниканы? ??рылымыны? жекелеген беттерінен іріктеп алады. Беттерді? арасына ауа алмастыр?ыш жол ?алдыратын пакетпен толтырылады. Ойы?тар?а ?зекшені? ішкі жонуы бар, негізінде екі де?гейлі ?ш фазалы орама салынады.

Гидравликалы? турбиналар негізінде айналыс ?атысы аз, жиілік бар. Айналым жиілігі ?анша аз болса, сонша су а?ыны да аз ж?не турбина ?уаттылы?ы соншалы?ты к?п болады. Сонды?тан, гидрогенераторлар жай ж?рісті машина болып табылады, ж?не ?лкен к?лемді, салма?ты, полюстік к?п санды болады.

Гидрогенераторлар ай?ын полюсті ж?не валды? тік орналас?ан жерімен айры?ша орындайды. ?уатты гидрогенераторды? ротор диаметрлері 14-16 мм., ал статор диаметрі 20-22 мм.жетеді.

Турбогенераторларда тыныштандырушы ролін роторды? к?лемді б?шке ж?не пазада?ы ?ызу ораманы жабушы темір сыналар орындайды.

Гидрогенератор статоры ??рылысы негізінде турбогенератор статорындай, біра? со??ысыны? айырмашылы?ы ажырай орындалады. Ол ше?бер бойынша оны? транспортировкасын ж?не монтажын белгілі т?рде же?ілдететін екі-алты те? б?лікке б?лінеді.

Со??ы жылдары к?лдене? валы бар капсулды? гидрогенераторлар деп аталатын ?олданыс табуда. Б?ндай генераторлар су ?тпейтін капсула?а сырт жа?ынан су а?ыны ар?ылы айналып, турбина ар?ылы ?теді.

Капсулды? генераторлар ?уаттылы?ына бірнеше онда?ан мегавольт-ампер дайындайды. Б?л жай ж?рісті генератор?а ай?ын полюсті ротормен салыстыр?анда синхронды генератор. Бас?а т?рлері арасында?ы электр станцияларында ?олданатын, іштен жанатын ?оз?алт?ышпен жал?айтын дизель-генераторды атап ?ткен ж?н. Б?л тік валды ай?ын полюсті машина. Дизель поршендік машина сия?ты айналмалы мезеті бар, сонды?тан дизель-генератор маховикпен жабды?талады немесе оны? роторы жо?ы маховиктік мезетте орындалады.

Белгілі генераторларды? на?ты параметрлері. Дайындаушы зауыт ?за? ?ажетті ж?мыс т?ртібі ?шін та?айындал?ан генераторды на?тылы деп атайды. Б?л ж?мыс т?ртібі генераторды? на?тылы берілген атауын ж?не оны? кестесіне к?рсетеді, сонымен ?атар машина ку?лігіне параметрлермен сипатталады.

Генераторды? на?ты кернеуі - б?л на?ты т?ртіптегі статор орамасыны? суы?ты? (фазааралы?) кернеуі.

Генератор статорыны? на?тылы тогы суытуды? ?деттегі ?за? ж?мысы жіберілетін ж?не генератор ку?лігінде к?рсетілген кернеу мен ?уаттылы?ты? на?тылы м?ні токты? сол м?ні деп аталады.

Генераторды? на?тылы толы? ?уаты келесі формула бойынша аны?талады: kBA:SH=v3Uном* Iном

Генераторды? на?тылы белсенді ?уаттылы?ы - б?л ?за? ж?мыс ?шін ол турбинамен комплекте берілген к?п белсенді ?уаттылы?ы.

Генераторды? на?тылы белсенді ?уаттылы?ы - келесідей аны?талады Pном=Sном*cos?ном

Турбогенераторды? на?тылы ?уатты?ы МЕСТ 533-85Е с?йкес ?уаттылы? ?атарына с?йкес келуі керек. Ірі генераторларды? на?ты ?уаттылы? шкаласы стандартталма?ан.

Роторды? на?тылы то?ы - б?л генератор ?оруыны? ?лкен тогы генератормен берілуі ?амтылады. Оны? на?тылы ?уаттылы?ы ±5% на?тылы м?ні статор кернеуіні? ауыт?уында?ы ж?не ?уаттылы?ты? на?тылы коэффициенті.

?уаттылы?ты? на?тылы коэффициенті МЕСТ-с?йкес 0,8 генератор ?уаттылы?ы ?шін 125 МВА дейін, 0,85 588 МВА турбогенератор ?уат ?шін ж?не 360 МВ-А гидрогенератор ?шін, 0,9 одан да ?уатты машина ?шін ?олданылады. Капсулды? гидрогенератор ?шін, ?детте cos?ном ?1

42.Электростанция ?ондар?ылары?

Бас?а энергиялар?а ?ара?анда шаруашылы?ты? барлы? т?ріне, сонымен ?атар т?рмыс?а е? керек ма?ыздысы электр энергиясы болып табылады. Алыс ?ашы?ты??а желі тарту, я?ни электр энергиясын тарату, бас?а энергия к?зінен то? алу ?шін ?ажет ж?не бул энергия т?тынушылар?а пайдалану ?шін керек. Электр энергиясын электр станцияларынан аламыз. Олар жылу, су, атом электр станциялары болуы м?мкін. Электр станциялары тутынушылардан кашы? немесе жа?ын орналасуы мумкін. Электір энергиясы кандай ?ашыкты?та болсын электр желілері ар?ылы таратылады. Т?сінікті болу ?шін оны сызба ар?ылы т?сіндіреміз. ?айсыбір жерлерде керкеуді т?мендететін немесе жо?арылататын ?осал?ы станциялары ?олданылады. Заман талабына байланысты к?птеген елді мекендерде жылу электр орталыктары орналастырылган, оларда?ы отын к?здері: к?мір, газ, немесе мазут болып табылады. Электрмен ?амтамасыз ету ж?йесі 3 т?рге б?лінеді: 1) электр энергиясын ?ндіру орны - электр станциялары болып табылады; 2) электр энергиясын кабылдап алу ж?не б?лу орны - электр ж?йесі;

11 3) электр энергиясымен ?ндіріс орындарын ж?не т?рмысты ?амтамасыз ету орны - электр ?абылда?ыштар. Электр станциялары, то? тарату желілері, ?осал?ы станциялар мен жылу к?бырлары - барлы?ы бір т?тас режимде ж?мыс істеуге біріге отырып, электірлік ж?не жылулы? энергияларды ?здіксіз ?ндіре, сонымен катар тарата отырып энергетикалык ж?йені к?райды. ??рамында генераторлар, тарату ??рыл?ылары, жо?ары ж?не т?мен кернеулі ?осалкы станциялары ж?не электр энергиясы ?абылда?ыштары бар энергетикалы? ж?йені? бір б?лігі электірлік ж?йе деп аталады.

Электрлік станцияны жобалау процесі т?рт кезе?нен т?рады, атап айтатын болса? 1) саланы? даму схемаларын ??ру, 2) жобаны ??ру, 3) ж?мысшы жобаны ??ру, 4) ж?мыс ??жаттарын ??рау. Электрлік станция немесе ?осал?ы станция жобаларын жасауды? тапсырмаларын ЭЭЖ немесе БЭЖ элементтері сия?ты на?ты ж?не перспективті жобалауларда да ?ою?а болады. Электр станцияларын жобалау мамандандырыл?ан жобалау ?йымдарында ж?ргізіледі [34]. Егер типтік шешімдер ?олданылса, со??ы екі кезе?ді біріктіруге болады. Электр станцияларын жобалау тапсырмалары энергож?йені? даму схемасынан т?рады ж?не онда т?р жазбалары, орналасуы, станцияны? та?айындалуы, оны? бастап?ы параметрлері, жылу ж?не сумен жабды?тау к?здері, станция ж?мысы режимдері, жергілікті т?тынушылар мен энерго ж?йе ж?ктеме графигіндегі орны, энерго ж?йе схемасына ж?не ж?йесіне станцияны? ?осылу схемалары болады. Тпасырмада жобалауды? жоспарлы? мерзімі ж?не енгізу уа?ыты к?рсетіледі.

44.Шы?ынны? негізгі т?рін ата?ыз?

Электр энергиясын беру процесі магнит ?рісімен ж?зеге асырылып, тол?ынды сипатта екені белгілі. Энергияны? бір б?лігі ?ткізгіште жо?алады, ол энергия шы?ыны деп аталады. Ток , ?ткізгіштер мен трансформаторлардан ?те отырып, оларды? пайдасыз ?ызуын тудырады. Орта есеппен шы?ындар барлы? берілетін ?уатты? 10% (одан да жо?ары болады) ??райды ж?не мемлекетке ж? миллионда?ан сом?,а т?седі. Сонымен, ?уаттылы?ы 1 ГВт (1000 МВт) ж?йеде б?л шы?ындар ба?асы бойынша а?шамен ал?анда 5-6 млн. сом/жыл-ды ??райды. Шы?ынннан б?лек б?л жыл сайын?ы шы?ын?а м?ндай ж?йеге станцияларда?ы ?осымша жабды?тар, компенсациялаушы ??рыл?ылар (КУ), ?осымша ?ызметкер отын ж?не осы шы?ындарды? орнын толтыру ?шін т.б. бір жыл?ы ?аражат б?лінуі ?ажет. Елімізде 1980 ж орнатыл?ан ?уат шамамен 270 ГВт-?а те? болды. Желілер мен трансформаторларда?ы барлы? шы?ыннны? орнын толтыру?а ж?мсалатын елімізді? ?аражатын санап шы?у ?иын емес, ол жылына миллиардта?ан сом?а жетеді. Сонды?тан осы шы?ындарды азайту шараларын табу жолдары мен ??деп шы?ару жолдары зерттелуде. Зерттеу лабораторияларында энергияны беруді? принципті т?рдегі жа?а т?сілдерін проблемалары ж?ргізілуде. М?ндай?а энергия арнайы ?оспада?ы, абсолюттік нольге жа?ын температура?а дейін суытыл?ан (шамамен 4К) ?ткізгіштен тыс желілерді жат?ызу?а болады. Б?л желілерді ??руджы? басты ?иыншылы?тары - т?менгі температураны ?стануы. Іс ж?зінде энергияны беру энергияны? к?шті а?ыны шы?ындалмай берілуін ?амтамасыз ету ?шін к?птеген проблема мен міндеттемелерді шешуді ?ажет етеді. Шы?ындар желі бойымен шамамен келесі т?рде тарма?талады: 110 кВ ж?не одан жо?ары желілерде - 55%, кернеуі орташа (3, 6, 10, 20 ж?не 35 кВ) - 25%, желілерде 1000 В-?а дейінгі желілердегі - 10%, бас?а шы?ындар (санауыштар, ?лшеу аспаптарында?ы, коммерциялы? шы?ындар ж?не т.б.) - 10%.

46.Не ?шін U1 беріліс кернеуіні? ?абылда?ыш со?ы ж?йені? номиналды? кернеуінен жо?ары жасалады?

Кернеулерді ?арама-?арсы реттеу. ?азіргі кездегі ауданды? желілер ?лкен ?зынды?пен сипатталады, ж?не трансформацияны? бірнеше сатысына ие. Желі мен трансформаторда шы?ындарды компенсациялау ?шін ?р трансформатор жа?сы кернеу режимін ?амтамасыз ету ?шін керекті кернеу ?стемесін тудыратын трансформация коэффициентінен ж?мыс істеу керек.

?арама ?арсы реттеу т?улік бойы кернеуді? ?згеруімен ?ана емес жыл мезгілдерінен де ??ралады. Ол электр станцияларын? д??гелектерінде жо?арлы?ан кернеуді ж?не подстанцияларды? е? жо?ар?ы ж?ктеме кезінде ж?не оны? т?мендеуі т?менгі ж?ктемені? номинал?а дейін жету кезінде ?стап т?рады. Шиналарда?ы ЖК ауданды? ?осал?ы станциялар кернеуі U2В=U1-?U12

47.Реактивті ?уат к?здерін ата?ыз?

Реактивті ?уат т?тынушы сипаттамасына т?уелді. Мысалы: жары?тандыру ?шін Q м?ні су ж?не оларды к?біне ескермеді. ?лкен ара?ашы?ты?та т?тынушы?а желі ар?ылы генератордан реактивті ?уат берілсе, онда шы?ынны? ?лкеюіне ?келеді, я?ни R ж?не Х м?ні ?седі. Q реактивті ?уатты? ?суімен бірге шы?ында ?седі, реактивті ?уат сия?ты ж?не активті ?уат. Оларды т?мендету ?шін компенсациялы? ??рыл?ылар (КУ) ?олданылады, я?ни реактивті ?уатты? бастауы ж?не т?тынушы ?уатын болып келеді. Желіні ?лкен реактивті ?уатпен тайыру ?шін, деректер жа?ын т?тынушылар?а орнатылады. Онда (сурет-7.3) желідегі шы?ын м?ннен м?нге ?згеріп отырады.

Реактивті ?уатты? компенсациясы болып - ма?ызды ??рамдармен электржабды?тарыны? эффективті ?суі, сондай-а? электрэнергетика энергиясыны? сапасыны? жо?арылауына ж?не электрэнергетика тораптары мен электрстанцияларыны? же?ілдетуге ?келеді. Электрэнергетика тораптарыны? жабды?тарыны? амалдарыны? компенсациясы ?зірге ?лкен еместігін айта кету керек. Ол 0,2 квар/кВт ??райды. Экономикалы? есептеулерді? орнында м?ні 0,5квар/кВт. Реактивті ?уат к?здеріне генераторлар, компенсаторлар, синхронды двигательдер, конденсаторлар ж?не де бас?а статистикалы? реттеу к?здері жатады. Реактивті ?уатты сондай-а? желілері ?ндіріледі. Б?л ?уат есептеулерге ?ана 110 кВ кернеу кезінде ж?не одан жо?ары бол?анда ?сер етеді.

52.Неліктен сутек жа?артылатын энергия к?здеріне жатады?

Сутекті энергетикасы. Сутегі е? ?арапайым ж?не е? же?іл химиялы? элемент, оны тамаша отын т?рі деп санау?а болады. Ол суы бар жерді? барлы? жерде бар. Сутегіні жандыр?ан кезде су б?лінеді, оны ?айтадан сутегі мен оттегіге айырса? болады,ж?не де буы процесс ?орша?ан орта?а еш зиян тигізбейді. Сутегі жалыны атмосфера?а кез-келген бас?а отын т?рлерін жандыратын ?німдерді т?збейді, к?мір?ыш?ыл газды, к?міртегі тоты?ы, к?мірсутектерді, к?л, органикалы? перекистер ж?не т. б. Сутегіні? жылулы? ?абілеті жо?ары: 1кг сутегіні жандыр?ан кезде-тек 47ДЖ жылу б?лінеді. Сутегіні таби?и газ сия?ты ??бырды? бойымен тасымалдау?а ж?не ?лестіруге болады. Отынды ??бырмен тасымалдау-энергияны ?за??а беруді? е? арзан т?рі. Желілеріне ?ара?анда аз жер ала?ын алады. Сонымен ?атар ??бырлар жерді? астынан т?селеді, ол ландшафты за?ымдамайды. Энергияны газ т?різдес сутегі т?рінде диаметрі 750 мм ??быр ар?ылы 80 км жо?ары ?ашы?ты??а беру сол м?лшердегі энергияны жерасты кабелі бойынша айнымалы то? т?рінде беруге ?ара?анда арзан?а т?седі450км-ден ?лкен ?ашы?ты??а сутегіні? ??бырлы тасымалдануы т?ра?ты ток электр берілісіні? ?уе желісін пайдалану?а ?ара?анда арзан.

Сутегі-синтетикалы? отын. Оны к?мірден, м?найдан, таби?и газдан не суда жаю жолымен алу?а болады. Ба?амалар?а с?йкес, ?азір ?лемде шамамен жылына 20 млн сутегі ?ндіріліп, пайдалануда. Б?л м?лшерді? жартысы аммиак пен ты?айт?ышты ?ндіруге ж?мсалады, ал ?ал?аны-металлургияда?ы азт?різді отыннан к?мірмен бас?а отындарды гидрогенизациялау ?шін к?кіртті жою ?шін ж?мсалады. ?азіргі экономикада сутегі энергетикалы? шикізат емес, химиялы? болып ?алады. ?азір сутегіні негізінде (шамамен 80%) м?найдан ?ндіреді. Біра? б?л энергетика ?шін ?немсіз процесс, ?йткені осындай сутегіден алын?ан энергия бензинді жа??ан кездегі энергия?а ?ара?анда 3,5 есе ?ымбат?а т?седі. Одан б?лек м?ндай сутегіні? ?зіндік ??ны ?рдайым, м?найды? ба?асы ?скен сайын ?сіп т?рады. Сутегі к?птеген ?нерк?сіп саласында химиялы? шикізатта бола алады, мысалы ты?айт?ыштар мен азы?-т?лік ?ндірісінде, металлургия мен м?най химиясында. Оны жергілікті жылу электрстанцияларныда?ы электр энергиясын ?ндіріп шы?ару ?шін пайдалану?а болады.

48.О?шаулан?ан ж?не нейтралды жерлестірілген торапты? арты?шылы?тары мен кемшіліктерін ата?ыз?

49.О?шаулама б?зыл?анда?ы негізгі себептер ?андай?

58.О?шаулан?ан ж?не нейтралды жерлестірілген торапты? арты?шылы?тары мен кемшіліктерін ата?ыз?

60.Электрэнергетика тораптары мен ж?йе дегеніміз не?

Т?йы?талма?ан торап дегеніміз энергия т?тынушылар?а бір жа?тан беріледі.К?п жа?дайда м?ндай тораптар жергілікті м?ндегі тораптар болып табылады,110кВ-?а дейін энергияны ?ашы?ты?та?ы т?тынушылар?а береді ж?не 20-30 км аспайды. Осындай 10кВ тораптарды? м?мкін с?лбалары тама?сыз ж?не тарма?пен 8.1,а,б суретте к?рсетілген.?уаттар суретте реактивті киловольт-ампер мен киловатта к?рсетілген.Егер есепті? бірінші этапында ?уат шы?ынын есептесек,онда ?уат шы?ынын суммалай отырып ?р айма?та?ы сызы?ты ?уатты(токты) табу?а болады.Сонымен, Аа айма?ында (8.1,б сурет) сызы?ты ?уат 1010+j430 болса, айма?та 660+j330 кВ болады т.б.Т?йы?талма?ан торапта?ы ?уаттарды тарату т?тынушылар ж?ктемесімен ж?не т?йіндегі ?уаииар баланс шартымен аны?талады.Т?йы?талма?ан торап ?р тарма?ында?ы толы? ?уаты барлы? ж?ктеме ?уаттарыны? м?нін суммалау ар?ылы алынады,олар торапты? берілген айма?ы (тарма?ы) бойынша ?оректенеді.Торап айма?ыны? а?ын таралуын аны?та?ан со? , ?р айма?ты? ?уат шы?ынын табу?а болады(есепті? екінші этапы). ?уат шы?ынын аны?тау со??ыны беретін бірінші айма??а тізбектеле жылжи отырып берілетін со??ы айма? ?шін басында ?ндіру ?сынылады.

Ж?мыс сенімділігі. ?орек к?здеріні? біреуі істен шы??ан кезде (А1 немесе А2) б?лінген обьектіден ажырату?а ?ажетті ?ыс?а уа?ытты? ?зілістен кейін барлы? ж?ктеме бас?а энергия ?орек к?зінен ала береді. Б?л желіні? кез - келген айма?ында?ы анат?а да кіреді. Мысалы, А1а айма?ы б?лінген кезде барлы? т?тынушылар А2 ?орек к?зінен ?оректене береді. С?йкесінше бас?а б?ліну кезінде, мысалы bc айма?ында да. Оны ?шіріп ?ой?аннан кейін т?тынушыларды? бір б?лігі энергияны бір ?орек к?зінен, ал екінші б?лігі - бас?а ?орек к?зінен ала береді. Икемділік. Ж?ктемелерді? ?ыс?а уа?ытты? со??ылары немесе олады? и?за? ?згерістері т?йы?тал?ан желіде т?тынушыла кернеуіні? кішкене тербелісі мен кішкене кернеу шы?ындарын тудырады, ажыратыл?ана?а ?ара?анда. ?уат шы?ындары. UA1=UA2 ?оректендіруші пунктеріні? кернеулері бірдей бол?ан кезде т?йы?тал?ан біртекті желідегі ?уат шы?ындарыны? ?уатыны? таби?и тарма?талуыны? салдарынан минималды болып шы?ады. Ж?ктемелерді ?згерту процессіндегі (о? ж?ктемелер ?здіксіз ?згереді) ?уатты? асыра токтарыны? еркін ?згерістері ?уаттарды? т?ы?тал?ан ж?мыстары кезінде желі айма?тары бойынша тиімді тарма?талуын (токтарды?) ?амтамасыз етеді. Ал сол кезде т?йы?тал?ан желіні? "б?лінуімен" алын?ан токтарды? тарма?талуы болса ы?тиярсыз. ?оректену пунктеріні? UA1? UA2 ?р т?рлі кернеулері потенциалдар айырымынан пайда бол?ан те?естіргіш деп аталтын токтар ??райды. Б?л токтар ?осымша, кейде ед?уір ?уат шы?ынын береді. Т?бегейлі жа?артылма?ан желілерді дамыту м?мкіндігі. ?уатты? т?ы?тал?ан желіде еркін ?айта тарма?талуынан ?ткізу ?абілеттілігін жо?арлату м?мкіндігіне ие, я?ни ?суі м?мкін, ал желіні жа?арпаса? та болады. М?ны? б?рі ?рина ж?ктемені? на?ты аралы?та ?суінен ?ділеті. 8.1,а - суретті ?арстыр?анымызда ж?ктемелер ?андай жолмен ?оректенітіні т?сініксіз. Мысалы ?уат ж?ктемеге ?ай жа?тан а?ып ?тетіні. ?оректендіргіш пункті ?ию?а болады немесе барлы?ыны? кернеуі бірдей болса бірнеше ?оректендіргіш пунктерді бір пунктіге ?осу?а болады. 8.1-суретте са?ина к?рсетілген. А ?оректендіргіш пункті кесіп, А1 ж?не А2 екі пунктті желі алу?а болады (сур.8.1,б). Осындай кесу мен жал?ау есепті же?ілдетуі м?мкін, мысалы, торапты т?рлендіру ?дісін ?олдан?ан кезде.

53.Релелік ?ор?анысты? ма?саты ж?не оны? энергож?йедегі алар орны?

54.Релелік ?ор?аныс?а ?ойылатын негізгі талаптар ж?не негізгі ?асиеттері?

Релелік ?ор?анысты? басты ма?саты - ?Т-ды? пайда бол?ан жерін ж?не б?зыл?ан ??рыл?ыларды? тез арада ажырат?ыштарын ?шіру немесе электр ?ондыр?ыны? не болмаса желіні? б?зылма?ан б?лігінен ажыратуда болып табылады. Электр ?ондыр?ыларды? б?зылуларынан бас?а ?алыпты режімдерді? келесідей б?зылулар болуы м?мкін: ас?ын ж?ктеме, бейтараптамасы о?шауламалан?ан желідегі бір фазасы жерге т?йы?талуы, газды? шы?уы салдарынан трансформаторда майды? ?алыптасуы немесе ке?ейткішіндегі майды? де?гейіні? кемуі т.б. Сонымен, релелік ?ор?анысты? екінші ма?саты болып - ??рыл?ыларды? ?алыпты режіміні? б?зылу себебін, апат?а ?келуге болатын ж?не ?ызмет етуші ?жымыны? ескерту сигналдарын к?рсетуі ар?ылы немесе ??рыл?ыны белгілі бір уа?ыт ?стамымен с?ндіруі болып табылады.

Релелік ?ор?аныс ??рыл?ысы ?руа?ытта ?осылу т?рінде болуы ?ажет, ?рекет етуші принциптері мен талаптары бойынша ж?мыстан шы?уы, энергия ж?йесіні? ж?мыс режімі ж?не іріктелгіштік талаптары сия?ты ??рыл?ыларынан бас?а жа?дайда да ?осылулы к?йінде ?алуы керек.

?азіргі уа?ытта реле термині автоматты аспаптар мен ??рыл?ыларды? ке? тобын білдіреді; олар релелік ?ор?аныстарда, автоматикада, телемеханикада, телеграфтарда, телефондарда ж?не т.б техникаларда ?олданылады. Релелік ?ор?аныс б?лігінде реле термині негізінде автоматты ?рекеттеуші ??рыл?ысын білдіреді; содан шапшанды? ?згерісі (релелік ?рекет деген сия?ты) бас?ару ж?йесіне берілген ба?ылаушы параметрлерді? ?згерулері. Сонымен мысалы, релені? максималды тогы ба?ылаушы тізбектегі токты? ?лкеюі (онда ток орамына ?осыл?ан) м?нні? берілуіне дейін, ол ?шіру тогы ?зіні? т?йісуі ар?ылы бас?ару тізбегін т?йы?тайды.

Релелік ?ор?анысты? негізгі т?рлері: • Максималды токты? ?ор?аныс (МТ?); • Газды? ?ор?аныс (Г?); • Дифференциалды ?ор?аныс (Д?); • ?ашы?ты? ?ор?аныс (??); • Токты? кесер (ТК); • Дифференциалды-фазалы? ?ор?аныс (ДФ?). ?рекет принциптері мен ??рыл?ыларды? б?лек ?ор?анысы туралы кейінірек ?арастырылады.

Релелік ?ор?анысты? негізгі талаптары: 1.Тез?рекеттілігі; 2.Тал?аулы?ы; 3.Сезімталды?ы; 4.Сенімділігі.

Тез?рекеттілігі - б?л ?асиет ?ор?анысты? минималды уа?ыт т?зімділігіндегі б?зылуды с?ндіру. Жо?арыда айтыл?андай, б?зыл?ан ??рыл?ыны тез арада с?ндіру немесе электр ?ондыр?ыны? б?лігі то?татылады

немесе б?зылуды? ?лшемін кішірейтеді; б?зылма?ан ?ондыр?ыны? бір б?лігін т?тынушылар?а ?ажетті ?алыпты ж?мысын са?тайды; генераторларды? параллель ж?мысыны? б?зылуын то?татады. ?Т тогыны? к?п а?ын кету салдарынан ??рыл?ыны? б?зылма?ан б?ліктері, желілер, трансформаторлар б?зылуы м?мкін, олар ар?алы ?Т тогы а?ып жат?ан кезде термиялы? ?ызу пайда болады. Тал?аулы?ы дегеніміз - релелік ?ондыр?ысыны? б?зылу орнын табу ?асиеті ж?не оны тек ?ана о?ан жа?ын орналас?ан ажырат?ыштар ар?ылы ?шіруді айтамыз.Сол кезде электрлік ?ондыр?ыны? ?ал?ан б?зылма?ан б?лігі ж?мыс істеу ?алпында ?алады. Осындай ?ор?аныс ?рекетітал?аулы?деп аталады.

Сезімталды? - ?Т-да?ы ж?йені? минималды ж?мыс режімі бойынша ?ор?алатын учаскені? со?ында іске ?осылуы. Д?рыс есептелген ?ор?аныс берілген электрлік ?ондыр?ы немесе электр желісі ?алыпты ж?мыс режіміні? ?рт?рлі б?зылуы мен за?ымдануына ?ажетті сезімталды??а ие болуы керек, сонда ол б?зылуды? бастап?ы кезінде іс-?рекетке ?осылып, б?зылу аума?ын ?Т-мен бірге кішірейтеді.

Сенімділік -б?л ?ор?аныс ?асиеті, барлы? пайдалану кезе? бойымен ?з функциясын міндетті т?рде орындауын айтамыз. ?алыпты ж?мыс режіміні? б?зыл?ан кезінде немесе за?ымдал?анда ?ор?анысты? к?мегімен с?ндіргіштер ?рдайым д?рыс ?шірілуі ?ажет. ?ор?аныс ??рыл?ысыны? талап ету жа?дайы релелік ?ор?анысыны? жоспарлы тексеруімен ?олданылады, оларды? пайда бол?ан а?ауларын тауып, жою керек.

Показать полностью… https://vk.com/doc159183889_445665344
3 Мб, 18 мая 2017 в 18:16 - Россия, Москва, ЭЭИ, 2017 г., docx
Рекомендуемые документы в приложении